Diety > Choroby jelit i wątroby

CHOROBY WĄTROBY

Należy pamiętać, iż prawidłowa dieta jest bardzo ważna nie tylko podczas leczenia chorób wątroby, ale również przy ich zapobieganiu, dlatego też nie należy jej lekceważyć

Nieprawidłowe odżywianie (zarówno niedobór kalorii w pożywieniu, jak i ich nadmiar) powoduje wiele zaburzeń ogólnoustrojowych, w tym również w wątrobie. Należy podkreślić, że szcze­gólnie szkodliwy dla miąższu wątroby jest nadmiar w pożywieniu łatwo przyswajal­nych węglowodanów- zawartych w cukrze, słodyczach, dżemach itp. Dlatego też, aby zachować sprawne funkcjonowanie wątroby, należy przede wszystkim pamiętać o codziennym prawidłowym odżywianiu oraz o nie nadużywaniu zarówno alkoholu, jak i leków.

Przewlekłe choroby wątroby obejmują szereg jednostek chorobowych, z których wśród najważniejszych wymienić należy: przewlekłe zapalenie wątroby, marskość wątroby, stłuszczenie wątroby, toksyczne uszkodzenie wątroby oraz choroby związane z zaburzeniami przemiany żelaza i miedzi (hemochromatoza i choroba Wilsona). Podczas leczenia tych wszystkich schorzeń żywienie jest podstawowym elementem terapii, tym bardziej, że farmakoterapia w większości przypadków nie jest przyczynowa, lecz opiera się na hamowaniu poszczególnych ogniw mechanizmów patogenetycznych.

W przewlekłych chorobach wątroby dochodzi do zaburzeń przemiany poszczególnych składników pokarmowych, często o charakterze nieskorelowanym z przebiegiem klinicznym choroby. Z tego też powodu konieczne jest indywidualne podejście do każdego chorego.

Żywienie w chorobach wątroby ogólnie nie zależy od jednostki chorobowej, lecz głównie od rodzaju występujących zaburzeń metabolicznych. Dlatego też jako kryterium dobory diety przyjmuje się stopień wyrównania lub wystąpienie niewydolności wątroby, a także określenie stopnia niedożywienia i ewentualnie występowanie żółtaczki.

Celem żywienia jest dostarczenie wszystkich niezbędnych składników pokarmowych, aby utrzymać równowagę metaboliczną, wyrównać występujące niedobory pokarmowe, dostarczyć substraty do regeneracji komórek wątrobowych i tym samym poprawić czynność tego narządu.

Żywienie w przewlekłych chorobach wątroby często napotyka trudności związane z różnymi objawami choroby oraz jej przewlekłym i postępującym charakterem. Należą do nich: brak łaknienia, poczucie pełności i wzdęcia, pragnienie, okresowe zaburzenia trawienia oraz monotonia diety.

Mówiąc najprościej w okresie wydolności wątroby stosujemy dietę wysokobiałkową. Dzięki stosowaniu tej diety w okresie rekonwalescencji po wirusowym zapaleniu wątroby (lub podczas marskości wątroby) dojdzie do regeneracji zniszczonych komórek wątrobowych oraz wyrównania niezbędnych niedoborów składników pokarmowych wynikłych podczas trwania choroby. Z kolei podczas schorzeń przebiegających z niewydolnością wątroby stosuje się dietę niskobiałkową.

Wśród ogólnych wytycznych co do stosowania diet w przewlekłych chorobach wątroby wymienić należy:

  • Dieta powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników pokarmowych, tak aby nie doprowadzać do ich niedoborów.
  • Żywienie nie powinno być schematyczne, lecz indywidualnie dobrane dla każdego chorego (dostosowane do jego stanu, jak i fazy choroby).
  • Zmiany dokonywane w sposobie żywienia, a zwłaszcza znaczne zwiększenie w diecie każdego ze składników pokarmowych, powinny być dokonywane stopniowo, przy równoczesnej bacznej obserwacji stanu chorego.
  • Jadłospis (w ramach możliwości) powinien jak najbardziej urozmaicony.
  • Należy unikać wzdymających potraw ze względu na tworzenie się gazów (toksyn).
  • Przy upośledzonym łaknieniu należy zrezygnować z takich pokarmów jak słodycze czy tłuszcze na rzecz produktów o dużej wartości biologicznej.

CHOROBY JELIT

NIESWOISTE ZAPALENIA JELITA (NZJ)

Nieswoiste zapalenia jelita to grupa przewlekłych chorób układu pokarmowego, do których

należą m.in. choroba Leśniowskiego – Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego (WZJG) i nieokreślone nieswoiste zapalenie jelit.

Częstość występowania chorób z tej grupy systematycznie wzrasta, a ich etiologia jest niestety niejasna. Stanowią one niejednorodną grupę chorób przewodu pokarmowego. Nieswoiste Zapalenia Jelita nie można wyleczyć, a jedynie zaleczyć. Celem terapii jest leczenie cyklicznych zaostrzeń i podtrzymywanie remisji, a więc okresu gdy nie występują objawy choroby.

Tak jak już wspomniano powyżej etiologia tych schorzeń jest nie do końca poznana, jednak przyjmuje się, że istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne, jak również emocjonalne. Również infekcjemogą stanowić czynnik przyczyniający się do ich powstawania (jednak jak na razie nie udało się wyizolować mikroorganizmu odpowiedzialnego za powstanie choroby).

Nieswoiste Zapalenia Jelita są grupą chorób manifestujących się na wiele różnych sposobów, dlatego też bardzo ciężko jest postawić szybką i prawidłową diagnozę. A to właśnie wczesne i prawidłowe rozpoznanie, a następnie wdrożenie odpowiedniego leczenia jest sprawą najistotniejszą. Zdarza się również, że przez wiele miesięcy, a czasami nawet lat, choroba nie zostaje zdiagnozowana. Objawy  Nieswoistych Zapaleń Jelita są bardzo uciążliwe i niejednokrotnie krępujące dla chorujących osób. Wśród najważniejsze z nich wymienić można: bóle brzucha, gorączkę, utratę masy ciała, uczucie pełności po posiłku czy parcie na stolec.

We Wrzodziejącym Zapaleniu Jelita Grubego skutki odczuwa śluzówka jelita grubego (okrężnicy), a zwłaszcza jej końcowy odcinek łączący się z odbytem. Chory cierpi zazwyczaj na bóle brzucha, chudnie, dokucza mu parcie na stolec, a także przewlekłe biegunki z krwią oraz śluzem, a w okresach zaostrzeń gorączka. Badanie jelita ujawnia stan zapalny oraz owrzodzenia błony śluzowej okrężnicy i odbytnicy. Mogą tworzyć się polipy pozapalne, a po wielu latach nawet może ujawnić się choroba nowotworowa jelita.

Z kolei Choroba Leśniowkiego-Crohna, a więc odcinkowe zapalenie jelit, może rozwinąć się w każdej części przewodu pokarmowego, od jamy ustnej po odbyt. Najczęściej w końcowym odcinku jelita cienkiego i jelita grubego. Wśród jej objawów wymienić można: przewlekłą biegunkę, bóle brzucha, a także utratę masy ciała. Stan zapalny obejmuje całą grubość ściany jelita, a nie tylko błonę śluzową, ale ogranicza się jedynie do określonych jego odcinków, między którymi znajdują się fragmenty jelita o prawidłowym wyglądzie.

Rzadko wszystkie objawy występują jednocześnie, co często przyczynia się do tego, że rozpoznanie następuje po dłuższym okresie chorowania (w czasie którego pacjent jest leczony na zatrucia pokarmowe, niestrawność czy zespół jelita nadwrażliwego). Ma to negatywne skutki, bo im bardziej jest ono zaawansowane, tym trudniejsze jego leczenie.

Leczenie Nieswoistych Zapaleń Jelita może odbywać się czterema metodami. Wyróżnia się metody żywieniowe, farmakologiczne, biologiczne oraz chirurgiczne.

Leczenie Nieswoistych Zapaleń Jelit jest tak naprawdę wyłącznie objawowe. Może jednak doprowadzić do cofnięcia się choroby na jakiś czas. W łagodnym jej przebiegu czasami wystarczy podawanie leków. Są to przede wszystkim: sulfasalazyna i mesalazyna, a także sterydy. Chory leczony sterydami powinien systematycznie zgłaszać się na densytometrię (badanie gęstości kości), kontrolować poziom cukru we krwi i ciśnienie tętnicze. W bardzo nasilonych objawach i podwyższonej temperaturze leczenie musi odbywać się w szpitalu. Osoby cierpiące na nieswoiste zapalenie jelit wymagają często odżywiania przez kroplówkę, przetaczania krwi i innych płynów ustrojowych. W najcięższych przypadkach przeprowadza się operacje chirurgiczne

Spożywane pokarmy nie przyczyniają się wprawdzie do wystąpienia przewlekłego zapalenia jelit, ale prawidłowe żywienie jest ważną częścią terapii. Objawy wrzodziejącego zapalenia jelita i choroby Leśniowskiego-Crohna  powodują bowiem utratę łaknienia, upośledzają wchłanianie pokarmu, a przewlekłe biegunki prowadzą do odwodnienia, utraty minerałów i witamin. Zalecenia dietetyczne w przypadku obu tych schorzeniach są podobne.

Wśród licznych zadań postępowania dietetycznego należy wymienić przede wszystkim:

  • uzupełnienie niedoborów składników pokarmowych i energetycznych spowodowanych długotrwałymi biegunkami oraz istniejącym stanem zapalnym
  • normalizację ilości oraz konsystencji stolców poprzez wyeliminowanie z diety produktów nasilających biegunkę, a także zastosowanie pokarmów o działaniu zapierającym
  • zminimalizowanie drażniącego działania treści pokarmowej na jelita.

Jedną z najważniejszych rzeczy na jaką należy zwrócić uwagę podczas postępowania dietetycznego jest to, iż jest ono uzależnione od okresu choroby oraz stopnia nasilenia objawów.

W okresie zaostrzenia choroby stosuje się dietę płynną, a następnie półpłynną.

W jadłospisie znajduje się wówczas gorzka herbata, niegazowane wody mineralne, przecedzone kompoty, kleiki z kaszy manny, ryżu lub przetartych płatków owsianych oraz dobrze rozmoczone sucharki. Spożywanie mleka jest niewskazane, gdyż u chorych często występuje jego nietolerancja. Taki rodzaj diety jest niefizjologiczny i x tego też powodu nie powinna być stosowana dłużej niż 2 – 3 dni.

W przypadku kiedy niestety nie udaje się zmniejszyć biegunki, bądź stan chorego uniemożliwia żywienie doustne, koniecznością staje się całkowite wyłączenie żywienia doustnego i  przejście na żywienie pozajelitowe (leczenie z zastosowaniem takiej formy żywienia odbywa się oczywiście w warunkach szpitalnych).

W miarę poprawy stanu zdrowia oraz ustępowania biegunki dietę możemy stopniowo rozszerzać. Taka dieta powinna być wysokoenergetyczna, wysokobiałkowa, z ograniczeniem tłuszczu, cukrów rafinowanych, a także błonnika nierozpuszczalnego (szczególnie w postaci surowej).

Dieta oczywiście powinna być indywidualnie dostosowana do potrzeb chorego oraz jego tolerancji na niektóre produkty i potrawy.

Podczas przygotowywania postępowania dietetycznego należy również uwzględnić suplementację witamin oraz składników mineralnych (zwłaszcza witaminy B12, kwasu foliowego, witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, wapnia, żelaza ).

Wśród ogólnych wytycznych co do stosowania diety wymienić należy:

  • Posiłki powinny być małe objętościowo, regularnie i często spożywane (4-6 dziennie).
  • Należy pamiętać o dokładnym żuciu pokarmu.
  • W ciągu dnia, aby zapobiegać odwodnieniu organizmu, powinno się wypijać odpowiednie ilości płynów (około dwóch litrów, a w okresie nasilenia biegunek  nawet do trzech litrów).
  • Należy unikać spożywania pokarmów, które mogą powodować wytwarzanie nadmiernej ilości gazów jelitowych, jak również produktów, które na skutek niepełnego trawienia mogą zwiększać ilość mas kałowych.
  • Powinniśmy unikać produktów zawierających cukry proste→ laktozę i fruktozę, które mogą wywoływać nadmierną fermentację w jelitach.
  • Ograniczeniu powinny ulec także pokarmy zawierające cukry rafinowane, gdyż mogą powodować zaostrzenie choroby.
  • W diecie należy ograniczyć tłuszcz. Z diety powinno się całkowicie wykluczyć ciężkostrawne tłuszcze zwierzęce (smalec, słonina, boczek), natomiast w ograniczonej ilości można stosować tłuszcze łatwostrawne (masło, śmietanka, oliwa z oliwek, oleje roślinne).
  • Wskazane jest również Unikanie produktów oraz potraw zawierających znaczne ilości błonnika nierozpuszczalnego, a więc otrąb pszennych, razowego pieczywa, grubych kasz, surowych warzyw i owoców (zwłaszcza jagodowych, które zawierają znaczne ilości pestek oraz powodujących wzdęcia.
  • W dobrze skomponowanej diecie powinny znajdować się produkty będące źródłem pełnowartościowego białka (chude mięso, chude wędliny, galaretki mięsne i rybne, białko jaja, całe jaja, ale w ograniczonych ilościach). Jeżeli tolerujemy fermentowane przetwory mleczne również możemy je spożywać, ale w ograniczonych ilościach.
  • W okresie występowania biegunek wskazane jest stosowanie pokarmów obniżających perystaltykę jelit oraz mających działanie zapierające.
  • Bardzo ważna jest również technologia sporządzania potraw. Wśród najważniejszych wymienić należy gotowanie, duszenie bez obsmażania oraz pieczenie.

ZAPARCIA

Zaparcia stolca są wręcz plagą cywilizowanego społeczeństwa, gdyż stanowią bardzo istotny problem zdrowotnym dla milionów ludzi.

O zaparciu mówimy wówczas, gdy konsystencja stolca jest twarda, zbita, bądź gdy oddawany jest z trudnością. Z kolei o ich przewlekłości w momencie, gdy przez okres dłuższy niż sześć miesięcy utrzymuje się jeden z poniższych objawów:

  • stolec oddawany jest rzadziej niż trzy razy w tygodniu
  • przy więcej niż ¼ aktów defekacji występuje wzmożone uczucie parcia na stolec
  • istnieje uczucie niepełnego wypróżnienia.

Na regularność wypróżnień wpływa wiele czynników, oddziałują one na szybkość perystaltyki a tym samym – na czas pasażu treści pokarmowej przez przewód pokarmowy. Czas przechodzenia treści przez jelita jest bardzo zróżnicowany. U większości osób przesuwanie się zawartości przez jelito grube trwa 2-3 dni, a wypróżnienie występuje zazwyczaj raz na dobę. Jeżeli czas pasażu się wydłuża, a co za tym idzie treść w okrężnicy przebywa dłużej to zmniejszeniu ulega zawartość wody, a to z kolei prowadzi nie tylko do rzadszego oddawania stolca, ale również sprawia, że jest on twardy i zbity.

Przyczyny zaparć są bardzo różnorodne. Niekiedy zaparcia mogą być istotnym objawem organicznej choroby przewodu pokarmowego, ale również sprzyjać im mogą inne choroby, jak np. cukrzyca, urazy rdzenia kręgowego, zaburzenia hormonalne, choroba Parkinsona czy stwardnienie rozsiane. Do zaparć dochodzi także przy odwodnieniu i zaburzeniach elektrolitowych, np. po uporczywych wymiotach i biegunce. Często na zaparcia uskarżają się też kobiety w ciąży (najczęściej jest to spowodowane uciskiem ciężarnej macicy na jelita oraz zmianami hormonalnymi). Jednak najczęściej zaparcia spowodowane są przez: nieprawidłowe nawyki żywieniowe, małą aktywność fizyczną, nieregularny tryb życia, stres, a także stałe powstrzymywanie się od wypróżnienia, zaburzające działanie mechanizmów sygnalizujących jego konieczność. U osób wrażliwych zaparcia często występują w trakcie podróży, co związane jest ze zmianą sposobu odżywiania oraz stresem. Warto również zwrócić uwagę, iż zaparciom sprzyjać może nadużywanie środków przeczyszczających. Przewlekłe ich stosowanie prowadzi do konieczności stopniowego zwiększania dawki, aż do momentu utraty wrażliwości jelita grubego na stymulację. Dlatego też środki o działaniu przeczyszczającym powinno się brać tylko doraźnie.

Wśród najważniejszych żywieniowych czynników mogących powodować zaparcia wymienić można:

  • spożywanie dużych ilości tłuszczów zwierzęcych oraz prostych węglowodanów,
  • małą ilość błonnika pokarmowego w diecie.

Biorąc pod uwagę mechanizm powstawania możemy wyróżnić dwie formy zaparć: spastyczne i atoniczne.

ZAPARCIA ATONICZNE

Przyczyną zaparcia atonicznego jest zwolnienie perystaltyki jelit, w wyniku czego dochodzi do nadmiernego wchłaniania wody w jelicie grubym i zagęszczenia mas kałowych. Wśród przyczyn jego występowania wymienić należy:

  • nieregularne odżywianie
  • nieodpowiedni skład pożywienia, dieta ubogoresztkowa
  • siedzący tryb życia
  • powstrzymywanie odruchów defekacji z przyczyn sytuacyjnych
  • nadużywanie środków przeczyszczających, a także lewatyw
  • obniżenie ogólnej aktywności organizmu na skutek wrodzonej słabości systemu nerwowo-mięśniowego, niedokrwistości, przebytych ciężkich chorób zakaźnych i nieza-kaźnych itd.

Często zaparciu atonicznemu towarzyszą takie objawy jak:

  • wzdęcia
  • tępe bóle w jamie brzusznej
  • brak apetytu
  • niesmak w ustach
  • bóle głowy i niepokój
  • stolce są oddawane w postaci długich, suchych, małych grudek lub cienkiego ołówka.

Niezbędne jest zatem odpowiednie postępowanie dietetyczne. W zaparciach atonicznych stosuje się dietę bogatoresztkową. Celem stosowania tego rodzaju diety jest pobudzenie motoryki jelit, uregulowanie ich czynności bez konieczności stosowania środków farmakologicznych.

W diecie bogatoresztkowej zwiększa się ilość błonnika pokarmowego (jego nierozpuszczalnych frakcji- celulozy, hemicelulozy i ligniny) oraz płynów. Błonnik pokarmowy nierozpuszczalny zwiększa masy kałowe, w niewielkim stopniu wiąże wodę, przez mechaniczne drażnienie przyśpiesza pasaż jelit, opóźnia hydrolizę skrobi i wchłanianie glukozy, zmniejsza wartość energetyczną diety oraz daje uczucie sytości. Jednak do wyzwolenia funkcji błonnika pokarmowego niezbędna jest woda.

Otręby pszenne oraz gruboziarniste produkty zbożowe (m.in. kasza gryczana, kasza jęczmienna, graham, pieczywo razowe) mają największy wpływ na odruchy defekacyjne.

Zaleca się podawanie dwa-trzy razy dziennie po łyżce otrąb. Otręby mogą być dodawane np. do surówek, jogurtu czy mielonych potraw. Należy pamiętać, iż podczas podawania otrąb powinno się nie tylko zwiększyć ilość płynów (do co najmniej 2 litrów na dobę), ale również o 10% wapń (zawierają one kwas fitynowy, który upośledza wchłanianie wapnia, magnezu i żelaza).

W diecie ubogoresztkowej istotną rolę odgrywają suszone owoce takie jak śliwki, rodzynki czy figi, a także buraki i papryka (zawierają 5% lignin).

Wprowadzanie diety musi być stopniowe. Nie powinno się od razu zaczynać od dużych ilości błonnika (40-50g/dobę), gdyż początkowo mogą występować wzdęcia i lekkie bóle brzucha.

Korzystne działanie na perystaltykę, poza wymienionymi powyżej produktami, mają : miód, kefir, jogurt, jednodniowe mleko ukwaszone, prawdziwa kawa, śmietanka, wody gazowane, kompoty z suszonych śliwek, soki zawierające kwasy organiczne, masło, oliwa z oliwek, oleje, surówki, siemię lniane, buliony, rosoły, ostro przyprawione potrawy.

Spożywane przez nas potrawy powinny mieć umiarkowaną temperaturę.

Na czczo warto pół szklanki przegotowanej chłodnej wody z miodem lub zjeść namoczone suszone śliwki albo łyżeczkę masła bądź oliwy.

Istotne jest także by w ciągu dnia zjadać pięć posiłków ( w regularnych odstępach czasu). Nie mogą one być zbyt obfite, powinny jednak zawierać znaczne ilości płynów.

Aby uniknąć zaparć należy wyłączyć produkty, takie jak: mocna herbata, suszone czarne jagody, wytrawne czerwone wino, suche produkty oraz pokarmy powodujące wzdęcia. W diecie należałoby ograniczyć pokarmy obniżające perystaltykę jelit, a więc: białe pieczywo, kluski, biały ryż, kaszę manną, mąkę ziemniaczaną, ciasta z kremem oraz banany.

ZAPARCIA SPASTYCZNE

Są rezultatem podwyższonej aktywności jelita grubego, które w tym wypadku prawie przez cały czas znajduje się w stanie spazmu, hamującego perystaltykę i przesuwanie się mas kałowych. Najczęściej spazmy występują przy zapaleniu jelita grubego, w przypadku zespołu jelita drażliwego, są także częste przy depresji, histerii i neurastenii. Ten typ zaparć występuje również przy podrażnieniu błony śluzowej jelita grubego przez ciała obce – kamienie kałowe, pasożyty itp.

Wśród przyczyn zaparć spastycznych wymienić można:

  • stany kurczowe jelita grubego jako odruch w zapaleniach narządów jamy brzusznej, w chorobie wrzodowej żołądka, dwunastnicy, kamienicy żółciowej, nerkowej,
  • bolesne uszkodzenia odbytu, np. pęknięcie żylaków odbytu, guzy,
  • zwężenia jelita lub jego procesy zapalne.

Charakterystyczne dla tego rodzaju zaparć jest:

  • silne pragnienie,
  • bóle w okolicy lewej biodrowej,
  • odczucia rozpierania w brzuchu,
  • fałszywe sygnały o potrzebie defekacji,
  • wzdęcie brzucha,
  • wydalanie twardych zbitek kału,
  • często twarz ma nienaturalny czerwony kolor.

Zaparcia spastyczne mogą być również pochodzenia psychicz­nego. Przy wystąpieniu depresji, histerii, neurastenii, w rezultacie naruszenia refleksu na defekację, gdy odruchy na stolec nie wy­stępują, nawet przy przepełnionym jelicie grubym.

W  przypadku zaparć spastycznych nie należy stosować diety wysokobłonnikowej, gdyż nasila ona stan kurczowy jelit. Obowiązuje dieta łatwostrawna. Ograniczyć należy pokarmy drażniące przewód pokarmowy zarówno mechanicznie, jak i chemicznie oraz termicznie.

Błonnik podaje się w postaci warzyw i owoców gotowanych (rozdrobnionych). Zaleca się produkty wzmagające procesy fermentacyjne w jelitach, np. cukier buraczany, cukier mleczny, wodę z miodem o temperaturze pokojowej, soki owocowe, warzywne, zsiadłe mleko, jogurt, kefir, wody mineralne.

Korzystne działanie mają podawane na czczo namoczone suszone śliwki oraz tłuszcze (oliwa, olej, masło, które dają lepszy „poślizg” treści pokarmowej w jelitach).

Ograniczeniu podlega białko zwierzęce pochodzące z mięs bogatych w tkankę łączną, ponieważ wzmagają skurcze jelit. Główne źródło białka powinny stanowić produkty nabiałowe i roślinne.

Z jadłospisu należy wykluczyć: pieczywo razowe, grube kasze, wzdymające warzywa i owoce, niedojrzałe owoce ze skórką, sery dojrzewające, potrawy smażone oraz ostro przyprawione.

Spożywane przez nas pokarmy powinny mieć umiarkowaną temperaturę.

BIEGUNKI

Pod pojęciem biegunki rozumie się częste oddawanie zazwyczaj płynnych, półpłynnych, rzadziej papkowatych stolców z częstością większą niż trzy razy na dobę. Biegunka jest zatem zespołem objawów charakteryzujących się zwiększeniem częstości wypróżnień, zawartości wody w kale oraz objętości wypróżnień. Biegunki są znacznie częstszym objawem chorobowym niż zaparcia. Należy pamiętać, że tak naprawdę każda przedłużająca się biegunka stanowi uzasadnione wskazanie do zasięgnięcia porady lekarza.

Wśród najczęstszych przyczyn biegunki należy wymienić:

  • czynniki emocjonalne, psychiczne i neurowegetatywne, które przez wzmożenie perystaltyki jelit – zwłaszcza jelita grubego – powodują wzmożone wydzielanie śluzu przez błony śluzowe jelit, a przez przyspieszenie przesuwania się treści jelitowej – uniemożliwiają zagęszczenie stolca.
  • różnorakie stany chorobowe, warunkujące tzw. zespoły złego trawienia (np. choroby przewlekłe trzustki, stany po resekcji żołądka, stany po przebytej czerwonce, niewydolność żółciotwórcza wątroby, wrodzone defekty enzymatyczne organizmu oraz uwarunkowania hormonalne, alergiczne i immunologiczne).
  • przewlekłe stany zapalne jelit, a wśród nich przede wszystkim wrzodziejące zapalenie jelita grubego.
  • różnorakie – zazwyczaj przewlekłe – zakażenia bakteryjne, pierwotniakowe i pasożytnicze jelit.

Właściwe postępowanie dietetyczne w przypadku biegunki jest bardzo ważne.

Na początku w naszym jadłospisie powinny znaleźć się jedynie solone kleiki z ryżu i drobnej kaszy perłowej czy manny, ewentualnie sucharki i czerstwa bułka (wszystko bez dodatku cukru i tłuszczu). W miarę poprawy (po 2–3 dniach) na talerzu mogą pojawić się gotowane mięsa (drobiowe, cielęce), purée z ziemniaków (z dodatkiem masła i mleka), chudy rosół, chudy twaróg. U dzieci sprawdza się marchwianka. Dorosłym raczej poleca się z warzyw gotowaną marchew i dynię, a z owoców oraz uprażone jabłko.

Spożywane przez nas potrawy powinny być świeżo przygotowywane (by w momencie, gdy nasz organizm jest osłabiony zminimalizować możliwość kolejnych zatruć).

Musimy koniecznie pamiętać o uzupełnianiu płynów. W ciągu dnia powinniśmy wypijać co najmniej dwa litry płynów. Najlepiej, aby były one podawane w regularnych odstępach i niewielkich ilościach (np. pół szklanki co pół godziny). Powinny być to niesłodkie płyny o umiarkowanej temperaturze. Ze względu na straty składników mineralnych najlepiej sprawdzają się wody mineralne, przegotowana woda lekko osolona, jak również preparaty elektrolitowe typu Gastrolit, Saltoral- zwłaszcza w przypadku dzieci i silnych objawów wymiotno- biegunkowych. Możemy również pić herbaty oraz zioła (miętę, rumianek). W zależności od tego jaki jest nasz stan możemy także pić rozcieńczone soki owocowe i warzywne (1:4, a w następnych dniach 1:1). Jednak spożywane przez nas soki nie powinny zawierać cukru.

W tym czasie powinniśmy zrezygnować z produktów wzmagających procesy fermentacyjne w jelitach, a więc soku jabłkowego, winogronowego, gruszkowego, mleka, sorbitolu, który jest dodawany do artykułów o obniżonej zawartości cukru (tzw. produktów light). Warto również wykluczyć z diety kawę, mocną herbatę, gazowane napoje oraz alkohol. Pamiętając o tym, iż nasza diety w tym okresie powinna być lekkostrawna porzućmy smażenie, zasmażanie, pieczonie oraz grillowanie.

Wśród potraw i napojów o zapierającym działaniu warto wymienić:

  • napoje garbnikowe, bez cukru – herbata, napar z suszonych czarnych jagód, napar z rumianku, mięty
  • pektyny, wiążące wodę i toksyny, osłaniające śluzówkę jelit – gotowana marchewka, jabłko, dynia
  • słabe kakao na wodzie bez dodatku cukru

Gdy biegunki już ustąpią, a więc stolce ponownie będą prawidłowo uformowane, warto odciążyć przewód pokarmowy i przez parę dni zrezygnować z ciężkostrawnych produktów, smażenia oraz żywności typu fast food. Poleca się spożywanie większych ilości fermentowanych produktów mlecznych (kefiry, zsiadłe mleko, jogurty i maślanki), tak aby odbudować fizjologiczną florę bakteryjną jelit i zapewnić prawidłową pracę jelit.