Email : info@drcubala.com

Dieta SCD

Po przeczytaniu artykułu czytelnik dowie się:

  • czym jest dieta specyficznych węglowodanów,
  • jaka jest zasada jej działania,
  • w jakich jednostkach chorobowych zalecana jest SCD,
  • jakie są główne założenia SCD.

W dzisiejszych czasach, obok farmakoterapii, coraz większe nadzieje na leczenie pokłada się w prężnie rozwijającej się dietetyce. Zasady żywienia odpowiednio dostosowane do jednostki chorobowej zarówno zwiększają efekty farmakoterapii jak i zapobiegają nawrotom niektórych jednostek chorobowych po przebytym leczeniu. Jedną z metod leczenia żywieniowego jest SCD.

Dieta specyficznych węglowodanów (ang. Specific Carbohydrate Diet, SCD) to rodzaj restrykcyjnego leczenia żywieniowego, które ogranicza podaż:

  • disacharydów (dwucukrów) – składających się z 2 cząsteczek cukrów prostych, np. laktoza, sacharoza, maltoza, izomaltoza,
  • polisacharydów (wielocukrów, węglowodanów złożonych) – składających się z więcej niż 2 cząsteczek cukrów prostych, np. skrobia. Niektóre z nich zostały jednak określone jako tolerowane. Dobrze przyswajalne produkty z zawartością polisacharydów to nasiona roślin strączkowych, m.in. suszona fasola, soczewica, groszek. Przed obróbką termiczną należy moczyć je przez 10-12 godzin. Wodę, której używamy do moczenia nasion należy wylać, gdyż zawiera nietolerowane węglowodany wypłukane z nasion. Niewielkie ilości tych produktów można spróbować wdrożyć po 3 fazie SCD. Skrobia zawarta w ziarnach, ziemniakach i kukurydzy, ze względu na swą budowę, podlega wykluczeniu przez cały czas prowadzenia SCD [1,2].

Produkty, które należy wykluczyć to, m.in.:

  • przetworzone mięso, produkty wędzone, jeśli zawierają dodatki, takie jak: skrobia, serwatka w proszku, laktoza, sacharoza, itd.,
  • konserwy mięsne, warzywne,
  • zboża i pseudozboża oraz ich przetwory,
  • glony,
  • owoce i przetwory z dodatkami, np. z syropem kukurydzianym, cukrem rafinowanym, itd.,
  • orzechy z dodatkiem skrobi i innych zabronionych substancji,
  • przetwory warzywne z konserwantami i innymi dodatkami,
  • mieszanki przypraw z dodatkami,
  • soki z koncentratów, dosładzane, zawierające konserwanty,
  • mleko zwierzęce i przetwory,
  • mleko sojowe,
  • produkty instant,
  • zamienniki kawy [2].

Dopuszczalne są produkty niskofermentujące oraz monosacharydy (cukry proste) [1]. Potrawy i produkty dozwolone w SCD są niskoprzetworzone i lekkostrawne. Umożliwiają regenerację błony śluzowej jelit poprzez zredukowanie ilości patogenów w jelicie w fazie INTRO i stopniowe wprowadzanie nowych produktów niskofermentujących (fazy 1-4).

Faza INTRO bazuje na podaży rozcieńczonych soków, bulionów (oraz warzyw i mięsa w nich ugotowanych), galaretek, potraw z jaj kurzych, kaczych, perliczych lub przepiórczych (jeśli nie występują nietolerancje lub alergie) oraz na tłuszczach o właściwościach przeciwzapalnych.

Właściwe fazy diety specyficznych węglowodanów (1-4) polegają na wdrażaniu nowych produktów. Wprowadzanie nowych elementów pojedynczo przez 2-3 dni pozwala ocenić reakcję jelit na nowy produkt spożywczy oraz podjąć odpowiednie kolejne kroki, a mianowicie:

  • Jeśli żadne dolegliwości nie są widoczne ze strony przewodu pokarmowego, należy kontynuować wprowadzanie produktów;
  • Jeśli skutkiem kilkukrotnego wprowadzenia nowego pożywienia jest nasilenie dolegliwości jelitowych – należy wycofać produkt na określony czas [2].

Główną zasadą wykorzystaną w diecie specyficznych węglowodanów jest czas wchłaniania sacharydów w przewodzie pokarmowym. Cukry proste wchłaniają się znacznie szybciej z jelita do krwi, aniżeli dwu- i wielocukry [3]. Disacharydy i polisacharydy są dłużej trawione i trudniej wchłaniane przez jelita. Wydłużenie czasu pasażu jelitowego powoduje, że stają się pożywką dla bakterii (zarówno komensalnych jak i patogennych), które znajdują się w dalszych odcinkach jelit. Znaczne ilości ów sacharydów powodują przerost mikrobioty bakteryjnej i grzybiczej. Dochodzi do nadprodukcji toksyn, co następnie prowadzi do powstawania stanu zapalnego w jelicie. Opisany ciąg przyczynowo – skutkowy pokazuje słuszność podaży węglowodanów prostych w celu zatrzymania namnażania patogenów poprzez ich wygłodzenie i przywrócenie fizjologicznej równowagi mikrobioty jelitowej [2]. Poniższy schemat obrazuje opisany mechanizm.

Ryc. 1 Ciąg przyczynowo – skutkowy dysfunkcji jelit wg Gottschall [2].

Biorąc pod uwagę mechanizm działania diety specyficznych węglowodanów na jelita, zaburzeniami, które są wskazaniem do jej stosowania są:

  • nieswoiste zapalenie jelit (choroba Leśniowskiego – Crohna, wrzodziejące zapalenie jelita grubego) – stosowanie diety przez około 52 tygodnie wykazywało wzmożony proces regeneracji błony śluzowej jelit w obrazie z endoskopii kapsułkowej [4].
  • celiakia z towarzyszącym stanem zapalnym jelit – stosowanie SCD umożliwiło prawidłowy wzrost i rozwój pacjentów pediatrycznych, niwelowało wzdęcie brzucha, zmniejszało występowanie biegunek, nudności, wymiotów i in. [5],
  • zapalenie uchyłków,
  • mukowiscydoza,
  • przewlekłe biegunki,
  • zaburzenia mikrobioty jelitowej występujące w autyzmie – SIBO, aspergiloza i kandydoza [2,4,6].

Dieta specyficznych węglowodanów ukazała autyzm z nieco innej perspektywy – ze strony przewodu pokarmowego. Dzisiejsza medycyna postrzega układ pokarmowy jako szeroko rozumiany mechanizm warunkujący m.in. dysfunkcje immunologiczne i neurologiczne związane z autyzmem [7,8]. Powszechnym wnioskiem wśród badaczy jest związek między autyzmem a zaburzeniami metabolicznymi przewodu pokarmowego. Terapia dietetyczna z zastosowaniem SCD może złagodzić objawy neurologiczne i jelitowe. Natomiast poparta farmakoterapią i suplementacją po prawidłowym przebadaniu niedoborów może być drogą do wyleczenia zaburzeń oraz prowadzić do eliminacji objawów ze spektrum autyzmu. Dzięki zastosowaniu diety wiele dzieci autystycznych jest w stanie powrócić do zdrowia i prawidłowo funkcjonować w środowisku [2].

Reasumując, dieta specyficznych węglowodanów bazuje na podaży wyselekcjonowanych węglowodanów, które minimalizują procesy trawienne, są łatwo wchłaniane z jelit do krwi i nie powodują przerostu mikrobioty jelitowej. Kiedy mikrobiota zmniejsza swoją liczebność z powodu braku pożywienia, spada ilość toksycznych produktów pochodzenia bakteryjnego i/lub grzybiczego i tym samym uwalnia jelita od czynników nasilających stan zapalny. Nadmierna ochrona błony śluzowej nie jest potrzebna, więc zmniejsza się produkcja śluzu, co umożliwia prawidłowe wchłanianie węglowodanów i tym samym ponowne fizjologiczne odżywienie wszystkich komórek organizmu, w tym komórek tworzących układ odpornościowy. Aktywny, fizjologicznie odżywiony układ immunologiczny jest w stanie zwalczać nadmierną ilość patogenów w jelitach – równowaga jelitowa zostaje przywrócona, błona śluzowa zregenerowana a dolegliwości neurologiczne związane z dysbiozą – wyciszone.

Marta Gajewska

Literatura:

  1. Brown, Amy C., and Minakshi Roy. „Does evidence exist to include dietary therapy in the treatment of Crohn’s disease?.” Expert review of gastroenterology & hepatology 4.2 (2010): 191-215.
  2. Gottschall, Elaine. Breaking the vicious cycle: intestinal health through diet. Kirkton, Ont.: Kirkton Press, 1994.
  3. Wahlqvist, Mark L., et al. „The effect of chain length on glucose absorption and the related metabolic response.” The American journal of clinical nutrition 31.11 (1978): 1998-2001.
  4. Cohen, Stanley A., et al. „Clinical and mucosal improvement with specific carbohydrate diet in pediatric Crohn disease.” Journal of pediatric gastroenterology and nutrition 59.4 (2014): 516-521.
  5. Haas, Sidney V. „The value of the banana in the treatment of celiac disease.” American Journal of Diseases of Children 28.4 (1924): 421-437
  6. Skrzydło-Radomańska, Barbara, and Jakub Wronecki. „Czy mikrobiotę jelitową można skutecznie modyfikować?” Gastroenterologia 10.4 (2018): 123-134
  7. Gottschall, Elaine. „Digestion-gut-autism connection: the specific carbohydrate diet.” Medical Veritas 1.11 (2004): 261-271.
  8. Williams, Brent L., et al. „Impaired carbohydrate digestion and transport and mucosal dysbiosis in the intestines of children with autism and gastrointestinal disturbances.” PloS one 6.9 (2011): e24585.
  9. Kawicka, Anna, and Bożena Regulska-Ilow. „How nutritional status, diet and dietary supplements can affect autism. A review.” Roczniki Państwowego Zakładu Higieny 64.1 (2013).
One Comment
  1. Odpowiedz
    Monika

    Pierwszy raz słyszę o tej diecie ale wygląda bardzo ciekawie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

three + 1 =