Email : info@drcubala.com

Komórki tuczne – czyli co się dzieje, gdy obrońcy wpadają w histerię (MCAS i inne przypadłości).

 

 

Co to są komórki tuczne? Nazwa sugeruje otyłość, tuczenie. Jednak niech Was nazwa nie
zmyli – jeśli ktoś zna genezę polskiej nazwy, proszę, niech podrzuci. Po angielsku to się
nazywa mast cells (MC), mastocyty. Są one zaliczane do układu odporności wrodzonej,
i są komórkami wielofunkcyjnymi. Mast cells = master regulators, czyli mistrzowie regulacji
układu odpornościowego. Zostały po raz pierwszy opisane w 1877 r. przez noblistę Paula
Ehrlicha, przodka mojego mistrza i serdecznego przyjaciela Gartha Ehrlicha (Garth, moim,
i nie tylko moim, zdaniem, jest obecnie w absolutnej czołówce mikrobiologów na świecie!).
O komórkach tucznych uczy się każdy student medycyny, bo to one właśnie są głównym
„graczem” w reakcjach alergicznych. Ich rola jednak wykracza daleko poza alergię…
Mastocyty to odmiana białych krwinek, jednak próżno ich szukać w rozmazach, gdyż  rzadko
występują we krwi obwodowej. Lokalizują się w tkankach całego ciała, szczególnie pod
powierzchnią skóry, w pobliżu naczyń krwionośnych i limfatycznych, w obrębie nerwów,
w drogach oddechowych oraz w przewodzie pokarmowym i moczowym.


Komórki tuczne są kluczowymi komórkami efektorowymi (czyli kompetentnymi komórkami
układu immunologicznego = immunokompetentnymi) – ich główną rolą jest wywołanie
odpowiedzi  immunologicznej przeciwko patogenom bakteryjnym. Dlatego pełnią rolę
naszych „wojsk ochrony pogranicza”, lokalizując się na linii styku organizmu gospodarza ze
środowiskiem. Na ich powierzchni są umieszczone liczne receptory  rozpoznające patogen –
ich środek pełen jest „broni chemicznej” pod postacią  ziarnistości mediatorów  chemicznych
co sprawia, że te komórki najwcześniej reagują na atakujący patogen. W tym celu
współpracują ściśle z innymi komórkami odpornościowymi, w tym makrofagami, komórkami
dendrytycznymi i komórkami T, w celu wywołania odporności ochronnej.  Mastocyty są
długowieczne – w tkankach dojrzałe mastocyty przeżywają miesiące, a nawet lata. 
Nie będę się wdawała w złożone szczegóły, gdyż blog ten nie jest pracą naukową, tylko
służyć ma edukacji pacjentów, proszę jednak byście  zaufali naukowcom – komórki tuczne są
nam potrzebne!  


Mastocyty są też głównym czynnikiem obronnym przed pasożytami – ale o tym za chwilę… 
Wydawałoby się, że tak potężni obrońcy powinni zasługiwać na powszechne uznanie, jednak
o mastocytach mówi się głównie źle. Skąd taki fatalny PR? 
Po pierwsze, ich rolą jest wywołanie zapalenie tkankowego. To właśnie dzięki wywoływaniu
miejscowej reakcji zapalnej mastocyty ściągają posiłki wojenne w postaci granulocytów.
Komórki tuczne przypominają urodą gigantyczne purchawki, wypełnione „proszkiem” – tym
„proszkiem” są ziarnistości, zawierające histaminę, bradykininę  i inne substancje
biologicznie czynne, m.in. heparynę, które uwolnione z komórek wywołują miejscowe reakcje
alergiczne oraz uogólniony wstrząs anafilaktyczny. Mastocyty są głównymi graczami
w procesie reakcji alergicznej  – do ich receptorów powierzchniowych przyczepiają się
wytworzone w kontakcie z alergenami przeciwciała IgE. Gdy komórka tuczna napotyka
w tkankach alergen (antygen), wyzwala uwolnione w ziarnistościach mediatory reakcji
zapalnych – czyli zachowuje się jak nadepnięta purchawka – „proszek” uwalnia się do
otoczenia. Innym, bardziej wojennym porównaniem może być mina – nastąpienie na minę
skutkuje wypuszczeniem mnóstwa odłamków, które niszczą wszystko w otoczeniu.
Mastocyty produkują także substancje chemiczne, które nie są magazynowane
w ziarnistościach, ale powstają wkrótce po zadziałaniu bodźca — należą do nich np.
prostaglandyny i leukotrieny, a także enzymy, w tym tryptaza, stymulujące m.in. stany
zapalne (obrzmienie, zaczerwienienie i podwyższenie temperatury). Wywołuje to miejscowe
i uogólnione reakcje zapalne. 
Mastocyty przede wszystkim biorą udział w jednym z podstawowych mechanizmów reakcji
alergicznej, czyli alergii typu pierwszego i anafilaksji. 

Alergia z natury jest rodzajem „histerii” układu odpornościowego, czyli odpowiedzi
nieadekwatnej do sytuacji, wręcz szkodliwej.  Reakcja alergiczna jest przesadną
odpowiedzią układu immunologicznego na mały bodziec – trochę tak, jak w przypadku słonia
przestraszonego na widok myszy.  Jednak mastocyty, choć są w centrum tej reakcji,  reagują
na wcześniej wydane przez inne elementy układu odpornościowego „polecenia” – czyli
wyprodukowane na zapas przez komórki plazmatyczne przeciwciała IgE. Te przeciwciała,
przyczepione do błon komórek tucznych działają jak zapalnik miny – natomiast butem, który
na minę nadeptuje, wyzwalając całą kaskadę wydarzeń, jest alergen – czyli białko,
najczęściej  trucizna z jadu owadów, węży, trujących ryb lub alergen pochodzenia
pokarmowego, wziewnego, a czasem substancja chemiczna (lek). Objawy są każdemu
dobrze znane – w przypadku alergii wziewnych jest to katar i  łzawienie oczu, w przypadku
alergii skórnej  – świąd, pokrzywka (czyli białe bąble jak po oparzeniu pokrzywą na skórze),
w przypadku  alergii pokarmowej – ból brzucha, biegunka, często zapalenie błon śluzowych
przewodu pokarmowego. 


Jedną z groźniejszych form uczulenia jest tak zwany obrzęk Quinckego – czyli – opuchlizna
warg, oczu, języka, gardła i krtani – ta ostatnia może powodować śmierć przez uduszenie, na
skutek niedrożności dróg oddechowych. 
Jeśli narażeni jesteśmy na zbyt dużą ilość alergenu, to silna reakcja może wywołać
anafilaksję – czyli wstrząs. Jest to  rodzaj ciężkiej, nagłej reakcji, która może być przyczyną
zgonu z przebiegającej z gwałtownym rozszerzeniem naczyń krwionośnych (jak to mówiono
na medycynie – pacjent „wykrwawia się” do własnego rozszerzonego łożyska naczyniowego.
Tragicznym przykładem anafilaksji była śmierć aktorki Ewy Sałackiej na skutek ukąszenia
przez osę).
Czasem mastocyty, wspólnie z białkami dopełniacza i bazofilami mogą niealergicznie
powodować wstrząs anafilaktoidalny, zwany odczynem idiosynkratycznym – bez udziału
przeciwciał IgE. 


Można zastanowić się, po co w procesie ewolucji nasz organizm rozwinął  tak wysoce
„nieadaptacyjną” odpowiedź immunologiczną i utrzymał ją  aż do dnia dzisiejszego? Po
pierwsze, odpowiedź IgE stanowiła obronę gospodarza przed pasożytami. Na przykład,
napływ mastocytów  do warstwy nabłonkowej błony śluzowej jelita ma również kluczowe
znaczenie dla funkcji przeciwpasożytniczych. Podobnie, degranulacja komórek tucznych
w pobliżu pasożytów działa na nie toksycznie.  Aktywowane mastocyty mogą przyczyniać się
do odporności przeciwpasożytniczej poprzez wiele mechanizmów. Proteazy pochodzące
z komórek tucznych i inne mediatory mogą być toksyczne dla pasożytów  stymulować skurcz
mięśni gładkich jelit (co może przyspieszyć wydalanie robaków) lub zwiększać
przepuszczalność śluzówki, co tylko na pozór jest niekorzystne. Zmiany w funkcji bariery
jelitowej, w których pośredniczy MC, mogą prowadzić do wzmożonego napływu płynów
i przeciwciał przenoszonych przez krew do światła jelita, przyczyniając się w ten sposób do
powstania niekorzystnego środowiska dla pasożytów. Wykazano, że glikozaminoglikany
związane z ziarnistościami MC zapobiegają przyczepianiu się dorosłych robaków i inwazji na
błonę śluzową jelit. 
Oprócz alergii, czyli  wspomnianej „histerii organizmu” mastocyty wspominane są 
w kontekście innych schorzeń, związanych z aktywacją mastocytów (MCADs),
przebiegających z MCAS, czyli z Mast Cell Activation Syndrome.
Jedną z pierwszych opisanych MCADS jest mastocytoza. Cytując Medycynę Praktyczną:
„Mastocytozy to grupa chorób związanych z nieprawidłowym gromadzeniem się w tkankach
komórek tucznych (mastocytów); dzieli się je na skórne i układowe. (…) Mastocytoza jest
chorobą rzadką, częstość zachorowania na mastocytozę szacuje się na 3 osoby na milion
rocznie, przy czym większość zachorowań dotyczy mastocytoz skórnych, które dotyczą
przede wszystkim dzieci, a rzadsze postaci układowe występują głównie u dorosłych.

W przebiegu mastocytoz układowych dochodzi do powstawania nacieków z komórek
tucznych w takich narządach, jak: szpik kostny, śledziona, wątroba, przewód pokarmowy
i węzły chłonne. Występują również zmiany skórne o charakterze plamisto-grudkowym 
Objawy towarzyszące to: uderzenia gorąca, świąd, biegunka, wymioty, tachykardia,
zmęczenie, bóle głowy, zmniejszenie masy ciała i dolegliwości ze strony układu
oddechowego. Wyróżnia się łagodną układową mastocytozę, agresywną układową
mastocytozę (nacieki z mastocytów uszkadzają już narządy) i białaczkę z komórek tucznych
(najgroźniejsza postać z atypowymi mastocytami w szpiku kostnym i we krwi obwodowej).
Mastocytozy skórne to nieprawidłowe nagromadzenie się komórek tucznych w skórze.
Niemal zawsze występują we wczesnym dzieciństwie.
W przebiegu mastocytozy dochodzi niekiedy do reakcji anafilaktycznej. U małych dzieci
może wystąpić wówczas wiotkość mięśni i brak odpowiedzi na bodźce. Starsze dzieci
i dorośli mogą odczuwać zawroty głowy związane z obniżeniem ciśnienia tętniczego,
duszność świąd warg i języka oraz zaczerwienienie skóry.” 
Poza mastocytozą, chorobami związanymi z dysfunkcją mastocytów są mięsak mastocytarny
(nowotwór) oraz  dziedziczna alfa tryptazemia, czyli niedobór enzymu tryptazy.
Wszystkim MCADS Towarzyszy Mast Cell Activation Syndrome, czyli MCAS, czyli zespół
aktywacji komórek tucznych. 
Jednym z wiodących badaczy MCAS na świecie jest mój nauczyciel i przyjaciel, profesor
Theoharis Theoharides. Według dr Theoharidsa, „Komórki tuczne to uniwersalne komórki
alarmowe, które rozpoczynają kaskadę zapalną. Mogą być wywoływane przez infekcje,
alergeny, czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenia, a nawet stres emocjonalny.
Kiedy to nastąpi, komórki tuczne wprawiają w ruch szereg reakcji zapalnych, w tym
aktywację komórek odpornościowych i uwolnienie czynnika martwicy nowotworu alfa (TNF-
a), białka prozapalnego lub cytokiny ”. 


MCAS to stan, w którym u pacjenta występują powtarzające się epizody objawów anafilaksji
– objawy alergiczne, takie jak pokrzywka, obrzęk, niskie ciśnienie krwi, trudności
w oddychaniu i ciężka biegunka. Podczas tych epizodów uwalniane są wysokie poziomy
mediatorów komórek tucznych. Epizody odpowiadają na leczenie inhibitorami lub blokerami
mediatorów komórek tucznych. Epizody nazywane są „idiopatycznymi”, co oznacza, że
mechanizm jest nieznany – to znaczy nie jest spowodowany przez przeciwciała alergiczne,
ani wtórny do innych znanych stanów, które aktywują prawidłowe komórki tuczne. Może on
towarzyszyć np. dziedzicznej chorobie tkanki łącznej, (zespół Ehlersa-Danlosa).


Za polską stroną poświęconą temu zespołowi, cytuję objawy MCAS:
Kryteria diagnostyczne w kierunku MCAS (osoba powinna spełniać przynajmniej 2
kryteria):
1. Objawy, sugerujące nieprawidłowości w działaniu komórek tucznych,
2. Reakcja na leki, które redukują działanie mastocytów,
3. Badanie krwi/moczu wskazujące na wzmożone działanie komórek tucznych:
 Tryptaza – z krwi, w trakcie zwykłego dnia oraz podczas nasilenia dolegliwości (max.
do 4h po wystąpieniu objawów), wzrost poziomu tryptazy podczas nasilenia objawów
o min. 20% w stosunku do wartości wyjściowej (tj. podczas normalnego
samopoczucia) sugeruje MCAS, 
 Histamina i jej metabolity (NMH – N-methylhistamine) – z krwi max. do 1h od
wystąpienia objawów, z moczu (najlepiej z 24h zbiórki moczu)
 Prostaglandyny D2 oraz metabolity (11-beta-PGF2alfa) – z krwi (PG-D2), z moczu
(najlepiej z 24h zbiórki)
 Leukotrieny – z moczu (najlepiej z 24h zbiórki).
Potencjalne czynniki spustowe MCAS to:
Infekcja: bakterie, grzyby, pasożyty, wirusy
Ukąszenia owadów: pająki, kleszcze, pchły, komary, pluskwy

Żywność: nabiał, żywność fermentowana lub dojrzewająca, pszenica, skorupiaki, cukier,
konserwanty
Narkotyki: alkohol, hormony, opioidy, leki i / lub wypełniacze w lekach
Barwniki: barwniki spożywcze, barwniki radiograficzne, pigmenty do makijażu
Środowisko: ekspozycja na słońce, zmiany temperatury i / lub ciśnienia, pyłki, kurz, pleśń,
sierść zwierząt, metale ciężkie, pestycydy
Szkodliwe zapachy: perfumy, dym, spaliny, smog, środki czystości.

 


Dodam, że Dr Theoharis Theoharides powiązał aktywację komórek tucznych z autyzmem. 
Pisałam o tym wcześniej na blogu. Dla mnie była to prawdziwa „eureka”, gdyż mechanizm,
opisany przez niego wytłumaczył wspólny mianownik pomiędzy infekcjami jelitowymi,
infekcjami ogólnoustrojowymi (także wirusowymi), alergiami i zatruciami metalami ciężkimi.
Zwrócił on uwagę, iż istnieje komunikacja między układem odpornościowym,
a ośrodkowym układem nerwowym (OUN). W tej komunikacji kluczową rolę odgrywają
cytokiny prozapalne.  W szczególności glej i mikroglej (które są rezydentnymi makrofagami
w mózgu) są ważnym źródłem mediatorów zapalenia i mogą odgrywać fundamentalną rolę
w zaburzeniach OUN. Mikroglej reaguje również na sygnały prozapalne uwalniane z innych
komórek nieneuronalnych, głównie pochodzenia immunologicznego, takich jak komórki
tuczne. Komórki tuczne znajdują się w OUN i są zdolne do migracji przez barierę krew-mózg
(BBB) ​​w sytuacjach, gdy bariera ta jest naruszona w wyniku patologii OUN. Komórki tuczne
są zarówno czujnikami, jak i efektorami w komunikacji między układem nerwowym,
naczyniowym i immunologicznym. W mózgu znajdują się po stronie mózgowej BBB i
oddziałują z astrocytami, mikroglejem i naczyniami krwionośnymi poprzez ich neuroaktywne
zmagazynowane i nowo zsyntetyzowane chemikalia. Są pierwszymi reagującymi,
działającymi jako katalizatory i rekruterzy w celu zainicjowania, wzmocnienia i przedłużenia
innych odpowiedzi immunologicznych i nerwowych po aktywacji. Komórki tuczne zarówno
sprzyjają szkodliwemu wpływowi na funkcjonowanie mózgu, jak i przyczyniają się do
prawidłowego funkcjonowania behawioralnego, zwłaszcza funkcji poznawczych i emocji.
Komórki tuczne mogą odgrywać kluczową rolę w leczeniu ogólnoustrojowego zapalenia lub
blokowaniu szlaków sygnałowych z peryferii do mózgu.. 


Z mojej praktyki i obserwacji dodam: 
Aktywacja komórek tucznych jest często mylona z alergią. Po pierwsze, wykluczmy alergię,
a potem myślmy o MCAS.
Po drugie, MCAS jest bardzo podobna do nietolerancji histaminy. Bo mastocyty wydzielają
histaminę – i działają w przewodzie pokarmowym – więc praktycznie, to nie do odróżnienia. 
Na koniec dodam, Drodzy Państwo – że MCAS bardzo często powodują te same bakterie,
które są przyczyną dysbiozy jelitowej i infekcji ogólnoustrojowych, czyli S. aureus,
Streptococcus faecium, K. pneumoniae, Citrobacter freundii, Helicobacter pylori, E. coli,
M. pneumoniae  i wiele, wiele innych, łącznie z infekcjami odkleszczowymi, w tym boreliozą. 
Theoharis Theoharides podkreśla też rolę wirusów w MCAS. 
O pasożytach już nie wspominając.
Nie mam zatem zamiaru rozpisywać się n/t leczenia  farmakologicznego – choć oczywiście,
środki antyhistaminowe i stabilizujące błony komórkowe mastocytów odgrywają w nim wielką
rolę. Theoharis Theoharides wymyślił własny produkt, z Luteoliną – można o nim przeczytać
na tej stronie, w języku angielskim https://www.mastcellmaster.com/testimonials.php 
Moja jednak prośba – zanim zaczniecie masowo leczyć się na MCAS, może najpierw
zdiagnozujcie się w kierunku alergii, zakażeń, pasożytów, etc? Bo to w zasadzie inne terminy
na stare problemy. I uporajcie się z zespołem rozrostu bakteryjnego i grzybiczego w jelicie –
Wasze mastocyty nigdy się nie uspokoją, dopóki będą walczyć dla Was. A Wasz organizm
zawsze będzie polem bitwy. 

Uwaga! All rights reserved – czyli obecny artykuł  i użyte w nim porównania stanowią moją
własność intelektualną. Nie może być kopiowany w całości lub w części bez mojej zgody. 
Naukowo o roli przeciwbakteryjnej mastocytów przeczytajcie u profesor Brzezińskiej-Błaszczyk z
Uniwersytetu w Łodzi – artykuł napisany zrozumiale i piękną polszczyzną
http://www.phmd.pl/api/files/view/1943.pdf
Strona zespołu Ehlersa-Danlosa https://ehlers-danlos.com.pl/zespol-aktywacji-komorek-tucznych/ 
W pracy korzystałam z artykułów profesora Theoharisa Theoharidesa, które dla Was mi udostępnił – z
pozdrowieniami dla polskich wielbicieli.
Web: www.mastcellmaster.com
Web: https://medicine.tufts.edu/faculty/theoharis-theoharides
Web: https://gsbs.tufts.edu/facultyResearch/faculty/theoharides-theoharis/research
Pozostałe źródła dostępne u autorki.
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5010491/

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

1 × 1 =