Email : info@drcubala.com

Celiakia

Wśród nietolerancji pokarmowych celiakia pod względem częstości występowania klasuje się na drugim miejscu, zaraz po  hipolaktazji (mleko). Szacuje się, iż aż jedna na sto osób może mieć celiakię. W naszym kraju wykrywa się jedynie 3-5 %  wszystkich przypadków. Niestety pozostali chorzy nie są świadomi swej choroby, która nie leczona prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych.
Zatem może wyjaśnijmy sobie czym jest celiakia (choroba trzewna).

Celiakia jest trwającą całe życie immunologiczną chorobą mającą podłoże genetyczne. Schorzenie to charakteryzuje się nietolerancją glutenu, a więc białka zapasowego, znajdującego się w takich europejskich zbożach jak: pszenica, żyto, jęczmień, czy owies. Działający toksycznie gluten prowadzi do zaniku kosmków jelita cienkiego, które odpowiadają za zwiększenie jego powierzchni oraz wchłanianie składników pokarmowych. Zatem ich zanik powoduje, że pokarm wchłania się w minimalnych ilościach, co w efekcie prowadzi do wystąpienia różnorodnych objawów klinicznych.

Jedyną metodą leczenia celiakii jest stosowanie przez całe życie ścisłej diety bezglutenowej. U chorych, u których nie wykryto choroby, albo którzy nie przestrzegają diety, wzrasta ryzyko rozwoju nowotworów układu pokarmowego, w tym najczęściej występującego chłoniaka jelita cienkiego (40 razy częściej niż w całej populacji). Jednakże pozostawanie na ścisłej diecie w ciągu pięciu lat redukuje ryzyko wystąpienia nowotworu do poziomu występującego w całym społeczeństwie.

Do niedawna uważano, iż celiakia jest rzadki schorzeniem, które występuje głównie u małych dzieci. Niestety pogląd ten nadal pokutuje w wielu środowiskach, chociaż dzisiaj wiemy już, że celiakia może ujawnić się w każdym wieku. Tak jak różny jest wiek chorych, u których wykrywa się celiakię, tak też różny jest jej obraz kliniczny.
Nasilenie objawów celiakii bywa różne– od łagodnego osłabienia, poprzez zapalenie jamy ustnej, bóle kostne, aż do przewlekłej biegunki i poważnej utraty masy ciała.

Powszechnie wyróżnia się trzy typy celiakii (biorąc pod uwagę rodzaj oraz nasilenie objawów):
POSTAĆ JAWNA (pełnoobjawowa, aktywna)
Jest to postać stosunkowo łatwa do rozpoznania- ze względu na charakterystyczne objawy (jednak statystycznie występuje zdecydowanie rzadziej niż postać niema). Niestety i ta postać często pozostaje nierozpoznana, gdyż dolegliwości uznane zostają za objawy innego schorzenia, choćby zespołu jelita drażliwego czy alergii pokarmowej. 
Dla postaci tej charakterystyczne są: bóle i wzdęcia brzucha, biegunki (tłuszczowe lub wodniste), utrata masy ciała, zaburzenia rozwoju u dzieci (przede wszystkim zaburzenia wzrostu, a więc niskorosłość), objawy niedoborowe (będące efektem zespołu złego wchłaniania), jak również  zmiany usposobienia, a często nawet depresja.
POSTAĆ NIEMA (ubogoobjawowa lub bezobjawowa)
Postać ta występuje aż 7 razy częściej niż pełnoobjawowa, jednak ze względu na niespecyficzne objawy niestety często bardzo trudno ją zdiagnozować Zmiany chorobowe występują jedynie w błonie śluzowej jelita cienkiego. Zazwyczaj nie obserwuje się objawów typowych dla formy jawnej. Czasami zdarza się, że jedynym objawem jest ból brzucha.
wśród najczęstszych objawów tej postaci wymienić można: afty i wrzodziejące zapalenia jamy ustnej, niewyjaśniona niedokrwistość z niedoboru żelaza,  niedorozwój szkliwa zębowego, podwyższony poziom cholesterolu, uporczywe bóle głowy, zaburzenia neurologiczne (neuropatia obwodowa, ataksja), bóle kostne i stawowe, wczesna osteoporoza, problemy ze skórą (sugerujące chorobę Dühringa), a także problemy z płodnością, nawykowe poronienia.
POSTAĆ UTAJONA (latentna, ukryta)
O postaci tej mówi się wówczas, gdy we krwi stwierdza się obecność przeciwciał antyendomysjalnych (IgAEmA), natomiast obraz jelita jest prawidłowy. W takich przypadkach można w przyszłości spodziewać się zaniku kosmków.

Zaostrzenie objawów i ujawnienie się celiakii może mieć związek z infekcją, zabiegiem chirurgicznym czy ciążą.

Stwierdzono, że niektóre schorzenia, pozornie nie związane z celiakią, bardzo ściśle z nią współistnieją. Ich wystąpienie może mieć związek z nierozpoznaną postacią celiakii niemej i mogą być one jedynym jej objawem. Wśród nich można wymienić, np.  
anemię z niedoboru żelaza, hiposplenizm, niedobór witaminy K (trombocytoza), zapalenie naczyń, wczesną osteoporoze, reumatoidalne zapalenie stawów, niski wzrost, autyzm, padaczkę, depresję, nerwicę, otępienie, demencję, różnego rodzaju miopatie, zaburzenia równowagi, mowy, oczopląs, pierwotna marskość wątroby, stłuszczenie wątroby, kłębuszkowe zapalenie nerek, przewlekłe zapalenie wątroby, cukrzycę typu I, zaburzenia płodności, skłonność do poronień, schorzenia tarczycy i trzustki, chorobę Addisona., astmę, sarkoidozę, wysoki poziom cholesterolu, aftowe zapalenia jamy ustnej, hipoplazję szkliwa zębowego.

Ze względu na różnorodność manifestacji celiakię wcale nie jest tak łatwo rozpoznać. Gdy jednak zostanie już postawiona właściwa diagnoza możemy czuć się zagubieni w Naszym nowym bezglutenowym świecie. Musimy pamiętać, że dieta bezglutenowa jest jedynym sposobem leczenie i że musimy jej przestrzegać do końca życia, co może budzić pewne przerażenie. Osoba ze świeżo rozpoznaną celiakią jest zagubiona w nowych dla siebie okolicznościach i często nie ma nawet pomysłu o co tak naprawdę powinna pytać. Dlatego też podajemy naszym pacjentom pomocną dłoń. Staramy się  wyjaśnić, w jak najbardziej zrozumiały sposób, na czym polega celiakia, które produkty wolno, a których nie wolno spożywać, jak długo istnieje potrzeba restrykcyjnego żywienia i jakie korzyści wynikają z właściwie prowadzonej diety beglutenowej, gdzie można znaleźć i jak rozpoznać żywność, która nie będzie Nam szkodzić. Rozumiemy, że pytania będą rodzić się w miarę upływu czasu.