Email : info@drcubala.com

Witamina A i wirusy

Witamina A jest jedną z najbardziej przebadanych substancji, regulujących wrodzony układ
odpornościowy. Badania nad nią sięgają lat 30 dwudziestego wieku. Pierwsze odkrycia
związane były z tranem rybim, który tradycyjnie był podawany dzieciom na podniesienie
odporności i … z masłem! Odkryto mianowicie, że zwierzęta gospodarcze karmione masłem
dużo mniej chorowały i lepiej się rozmnażały. Masło, nawiasem mówiąc, jest jednym z moich
ulubionych produktów – najbardziej lubię takie prawdziwe, w niezmienionej postaci, ale u
osób z nietolerancją mleka zalecam masło ghee – czyli klarowane (podam jak zrobić).
Witamina A znana jest z kilku ważnych funkcji odpornościowych: po pierwsze, poprawia
bariery śluzówkowe w przewodzie pokarmowym i w drogach oddechowych.

Po drugie, poprawia naszą odpowiedź na wirusy poprzez wspomaganie wytwarzania
przeciwciał – ten mechanizm immunologiczny nie jest do końca jasny, ale na szczęście
medycyna rozwinęła się na długo przed biochemią. Społeczne badania nad witaminą A
zostały wprowadzone na szeroką skalę w latach 30tych XX wieku, stąd wiemy, że jej
niedobory przyczyniają się do wyższej podatności na choroby zakaźne i śmiertelności u dzieci.

Szczególne miejsce wśród tych chorób przypada odrze. Pierwsze badania nad zapobieganiem
rozprzestrzeniania odry i leczeniu jej ciężkich przypadków. Zanim wynaleziono szczepienia na
odrę suplementacja witaminą A była podstawowym sposobem zapobiegania tej chorobie.
Śmiertelność odry jest wyższa u dzieci z niedoborem, podobnie jak komplikacje po odrze
takie jak ślepota, owrzodzenia rogówki czy xerophtalmia. Wpływ na zachorowalność na odrę
jest związany ze zwiększoną produkcją przeciwciał i proliferacją limfocytów i
prawdopodobnie witamina A działa także na te mechanizmy. Odra może zwiększać
wykorzystanie witaminy A przez organizm, prawdopodobnie z powodu szybkiego niszczenia
powierzchni nabłonkowych.

Wysokie dawki witaminy A pozostają do dziś jedynym oficjalnie przyjętym sposobem
leczenia tej ciężkiej choroby wirusowej.
Niedobór witaminy A jest jednym z głównych problemów niedożywienia na świecie i
najczęściej występuje u dzieci w wieku poniżej pięciu lat.

Od wielu lat wiemy, że suplementacja witaminy A u dzieci w wieku przedszkolnym jest
zmniejsza ryzyko zachorowalności i śmierci na niektóre postacie biegunki, odry, zakażenia
ludzkim wirusem niedoboru odporności (HIV) i malarii. Efekty te prawdopodobnie wynikają z
działania witaminy A na odporność. Niektóre mechanizmy immunomodulujące witaminy A
zostały opisane w badaniach klinicznych i dobrze korelują z klinicznymi wynikami
suplementacji. W przypadku biegunek infekcyjnych (w tym odry) witamina A pomaga w
utrzymaniu integralności nabłonka błony śluzowej jelita. Wiemy także, że skraca ona
przebieg i zmniejsza zapadalność na choroby górnych dróg oddechowych u dzieci. Istnieją
dobrze udokumentowane badania, które wskazują, że skraca ona także przebieg zapaleń
płuc u pacjentów pediatrycznych. Z badań wynika, że istniejący niedobór pogarsza infekcję, a
suplementacja witaminy A zmniejsza ryzyko śmierci u dzieci w wieku 6–59 miesięcy o nawet
(w zależności od badania) 23–30%. W naszym, do niedawna wygodnym świecie,
zapominaliśmy o niebezpieczeństwie śmierci, zwłaszcza trudno nam uwierzyć, że może ona
dotknąć dzieci. Objawy takie jak kaszel gromadnie lekceważyliśmy jako społeczeństwo –
nagminnym zjawiskiem byli kaszlący pasażerowie środków komunikacji publicznej czy
kaszlące dzieci w przedszkolach. Dziś, w dobie infekcji koronawirusem COVID-19 staliśmy się
bardziej świadomi. Jednak w środowiskach ubogich i niedożywionych ostre infekcje dolnych dróg oddechowych u dzieci poniżej 5 roku życia co roku zbierały śmiertelne żniwo.

Zwłaszcza najcięższe z postaci ostrych infekcji dolnych dróg oddechowych – mam tu na myśli zapalenie
oskrzelików i zapalenie płuc oddechowych. Samo zapalenie płuc zabija co roku 1,8 miliona
niemowląt i małych dzieci na świecie, szczególnie w krajach o dużym ubóstwie i ze słabym
dostępem do służby zdrowia lub w ubogich grupach społecznych, takich jak Romowie.
Niestety, brakuje obecnie badań nad wpływem suplementacji witaminy A na dorosłych i
osoby starsze, na ich funkcje immunologiczne; obecnie dostępne dane nie dostarczają
spójnych dowodów na korzystne skutki, istnieją także dane mówiące, że u osób starszych
może nasilać reakcje fototoksyczne. U dorosłych jednak coraz więcej badań wskazuje, że
ważne jest uzupełnienie niedoborów witaminy D zanim uzupełni się niedobór witaminy A.
Odra może zwiększać wykorzystanie witaminy A przez organizm, prawdopodobnie z powodu
szybkiego niszczenia powierzchni nabłonkowych. Witamina A może nasilać reakcje
immunologiczne u osób starszych, osób z dużą ekspozycją na światło ultrafioletowe,
pacjentów poddawanych zabiegom chirurgicznym i osób z infekcją pasożytniczą, ale
potrzebne są dalsze badania. Wada immunologiczna spowodowana niedoborem witaminy A
może być spowodowana zmianami w glikoproteinach błony limfocytowej, niekorzystnym
wpływem na funkcje komórek T pomocniczych, wpływem na tkankę nabłonkową lub innym
mechanizmem. Terapia witaminą A jest stosunkowo bezpieczna, a jej skuteczność u dzieci z
odrą i prawdopodobnie w innych grupach wydaje się uzasadniać kampanie zdrowia
publicznego mające na celu wyeliminowanie niedoboru witaminy A. Witamina A
najwyraźniej ma ważne właściwości immunomodulujące, szczególnie u pacjentów z odrą.
Na działanie witaminy A wpływ ma stan cynku w organizmie. Dwa powszechne mechanizmy
postulowane w celu wyjaśnienia tej zależności dotyczą 1) regulacyjnej roli cynku w
transporcie witaminy A, w której pośredniczy synteza białek, oraz 2) utleniającej konwersji
retinolu do siatkówki, która wymaga działania zależnego od cynku enzymu dehydrogenazy retinolowej.

Witamina A niezbędna jest także do przywracania funkcji białek błonowych, czyli tzw.
proteiny G – w modelu autyzmu, postulowanym przez dr Mary Megson, dysocjacja protein G
z błon komórkowych powodowana wpływem toksyn i wirusów skutkowała zaburzeniami
odbiorczymi u dzieci z ASD.

W przypadku wątroby witamina A działa jako obosieczny miecz – jej prawidłowe poziomy
chronią komórkę wątrobową przed toksynami i opóźniają procesy włóknienia.
Niedawno grupa badaczy z Brazylii, zajmująca się wpływem witaminy A na biegunkę u dzieci
przeprowadziła badania in vitro na liniach komórkowych Caco-cells w zakażeniu Clostridium
difficile – badania te wyraźnie sugerują rolę ochronną retinolu przed toksynami tych bakterii.
Wykazano, że odpowiednie odżywianie, bogate w witaminę A żywieniowych skutecznie
zmniejsza liczbę przypadków ostrych zakażeń dolnych dróg oddechowych i potencjalnie
śmiertelne skutki związane z zapaleniem płuc. Witamina A / retinol bierze udział w produkcji,
wzroście i różnicowaniu krwinek czerwonych, limfatycznych i przeciwciał, oraz, jak
wspomniałam powyżej, w utrzymaniu integralności nabłonków.

Przypomnijmy przy okazji, że witamina A jest kluczowa dla prawidłowego widzenia.
Witamina A wchodzi w skład rodopsyny, czyli barwnika wzrokowego znajdującego się w
pręcikach siatkówki oka. Zużywa się ona pod wpływem stymulacji światłem i wymaga stałej
regeneracji. Pręciki odpowiadają za widzenie zmierzchowe, zatem niedobory witaminy A mogą prowadzić do osłabienia widzenia po zmroku, czyli tak zwana kurza ślepota lub ślepota zmierzchowa. Przypadłość ta może występować rodzinnie, czyli prawdopodobne jest
podłoże genetyczne – jednakże identyfikacja SNP-s odpowiedzialnych za nieprawidłowości w
przemianach witaminy A jeszcze jest na bardzo wczesnym etapie i nie możemy z całą
pewnością określić, które geny za nią odpowiadają, zatem nie ma wiarygodnych badań w
tym kierunku.

Z zaburzeniami przemian witaminy A związana jest także „gęsia skórka” czyli rogowacenie
przymieszkowe, często mylone z alergią, najczęściej zlokalizowane na udach i ramionach.
Pamiętajmy jednak, że witaminę A można przedawkować i bardzo wysokie dawki mogą
spowodować przejściowe osłabienie funkcji odpornościowej, nudności i wymioty, a także
mogą działać toksycznie na wątrobę.
Dawka toksyczna witaminy A to 25 000 IU/kg, a chroniczna dawka toksyczna to 4000 UI/kg
przez 6 miesięcy. Symptomy przedawkowania witaminy A przypominają symptomy jej
niedoboru. Należą do nich zaburzenia widzenia, bóle kostne, osłabienie apetytu, zawroty
głowy, nadwrażliwość na słońce i sucha skóra. Niedobór witaminy D może nasilać toksyczne
działanie witaminy A.

Czysta witamina A (retinol) jest witaminą rozpuszczalną w tłuszczach i występuje głównie w
źródłach zwierzęcych zawierających tłuszcz. Źródła roślinne zawierają rozpuszczalny w
lipidach prekursor witaminy A zwany beta-karotenem.
Najbogatszym źródłem witaminy A jest wątróbka – to nią dawniej leczono „kurzą ślepotę”.
Podawano ją pacjentom na surowo, narażając ich przy tym nieświadomie na transmisję
licznych patogenów surowego mięsa. Wątróbka tradycyjnie ma dużo witamin, jednak dziś
wątróbki zwierząt hodowlanych pełne są toksyn środowiskowych. W witaminę A bogate jest
masło i produkty mleczarskie. W badaniach nad infekcjami dróg oddechowych zwracano
jednak uwagę, że przetwory mleczne mogą nasilać częstość infekcji dróg oddechowych, więc
proponowano uzupełnianie diety w naturalny beta-karoten z papai (mój ulubiony produkt to Caricol).

W przypadku uzupełniania beta-karotenu szczególnie musimy zwracać uwagę na poziomy
cynku w organizmie, gdyż jak wspomniałam wcześniej, cynk wspomaga enzymy
konwertujące go do formy aktywnej, czyli retinolu.
W witaminę A bogate są tłuste ryby, jaja, niektóre produkty roślinne takie jak marchew czy
dynia. Teoretycznie, naturalne formy witaminy A znajdujemy w tranach, jednak w
dzisiejszych czasach wiele tranów jest oczyszczanych i sztucznie nasycanych witaminą,
niekoniecznie identyczną z naturalną. Dlatego przy wyborze suplementów należy być
szczególnie ostrożnym. Lepsza niska dawka naturalnej witaminy A, niż duże dawki sztucznej.

1.
Mankertz  A, Mihneva  Z, Gold  H, Baumgarte  S, Baillot  A, Helble  R, S
pread of measles virus D4-Hamburg, Europe, 2008–2011. Emerg Infect
Dis. 2011;17:1396–401.PubMedExternal Link

2. Muscat  M. Who gets measles in Europe? J Infect Dis. 2011;204(Suppl
1):S353–65.  DOIExternal Link PubMedExternal Link
3. Centers for Disease Control and Prevention. Increased transmission
and outbreaks of measles—European Region, 2011. MMWR Morb
Mortal Wkly Rep. 2011;60:1605–10.PubMedExternal Link
4. Cottrell  S, Roberts  RJ. Measles outbreak in
Europe. BMJ. 2011;342:d3724.  DOIExternal Link PubMedExternal Link
5. Masseria  C, Mladovsky  P, Hernandez-Quevedo  C. The socio-
economic determinants of the health status of Roma in comparison with
non-Roma in Bulgaria, Hungary and Romania. Eur J Public
Health. 2010;20:549–54.  DOIExternal Link PubMedExternal Link
6.
Dejmek  J, Ginter  E, Solansky  I, Podrazilova  K, Stavkova  Z, Benes  I,
Vitamin C, E and A levels in maternal and fetal blood for Czech and
Gypsy ethnic groups in the Czech Republic. Int J Vitam Nutr
Res. 2002;72:183–90.  DOIExternal Link PubMedExternal Link
7. Hussey  GD, Klein  M. A randomized, controlled trial of vitamin A in
children with severe measles. N Engl J
Med. 1990;323:160–4.  DOIExternal Link PubMedExternal Link
8. Measles vaccines: WHO position paper. Wkly Epidemiol
Rec. 2009;84:349–60.PubMedExternal Link
9. de Pee  S, Dary  O. Biochemical indicators of vitamin A deficiency:
serum retinol and serum retinol binding protein. J
Nutr. 2002;132(Suppl):2895S–901S.PubMedExternal Link
10. Perry  RT, Halsey  NA. The clinical significance of measles: a review. J
Infect Dis. 2004;189(Suppl 1):S4–16.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

two × 4 =