Od 2005 roku ciągle mówię moim pacjentom o tym, jak nadmiar amoniaku niszczy im zdrowie. Zaczęło się od obserwacji – trafiali do mnie pacjenci z hyperamonemią, czyli nadmiarem amoniaku. Zaczęłam więc poszukiwania.

Dlaczego ten temat jest dla mnie tak ważny?

SIĘGNIJMY DO POCZĄTKÓW ŻYCIA.

Życie jest formą istnienia białka…

Centralnym pierwiastkiem, wokół którego białko jest zbudowane, jest azot. To azot właśnie jest jednym z głównych aktorów w wielkim teatrze życia. Bez niego nie byłoby protein i substancji, które je kodują – czyli kwasów nukleinowych, inaczej – naszego DNA i RNA.

Ci, którzy słyszeli kiedykolwiek o biogenezie, pamiętają zapewne, że życie ponoć powstało z tak zwanej „zupy pierwotnej” w której zawarte były zasady azotowe, tak zwane nukleotydy: puryny i pirymidyny, które są podstawowymi składnikami kwasów nukleinowych.

Amoniak jest w przyrodzie wszechobecny, jest jedną z form nieskończonego cyklu przemian, w których bierze udział azot.

Białko i kwasy nukleinowe podlegają ciągłej wymianie i przekształceniom. Procesy rozpadu, a także gnicia tych substancji występują z wydzielaniem amoniaku.

W organizmie ssaków (a zatem i ludzkim) rozpad białka odbywa się z wytworzeniem cząstki amoniaku, a następnie jego „neutralizacji” do mniej toksycznej postaci, czyli mocznika.

Taka przemiana nosi nazwę ureotelizm. Powstający w metabolizmie amoniak jest przekształcany w mocznik i wydalany w roztworze wodnym. Ureotelizm jest wyrazem przystosowania zwierząt do życia na lądzie, występuje u zwierząt lądowych, lecz mających w miarę łatwy dostęp do wody. Człowiek jest także ureoteliczny.

W organizmie ludzkim amoniak nie pełni funkcji fizjologicznej. Jest to jednak molekuła ogromnie ważna klinicznie, ponieważ jest silnie toksyczna dla układu nerwowego.

Ważne jest zatem, by w organizmie istniały mechanizmy zapewniające terminowe i skuteczne usuwanie tej cząsteczki.

Takim mechanizmem jest cykl mocznika, (zwany też cyklem ornityny). Zachodzi on głównie w komórkach wątroby, czyli hepatocytach. Jest to proces tak ważny dla organizmu, że zamiast tworzyć w nim energię, wydatkuje ją, używając jako napęd cząsteczkę ATP, nasz uniwersalny nośnik energii.

CYKL MOCZNIKA – KLIKNIJ, BY DOWIEDZIEĆ SIĘ WIĘCEJ

Powstały w efekcie przemian amoniaku mocznik wydalany jest z kolei przez nerki.

W mięśniach szkieletowych oraz mózgu amoniak przekształcany jest w glutaminę w cyklu glutaminowym.

Jest to ogromnie ważny proces, gdyż glutaminian i glutamina, jak dowiemy się za chwilę, odgrywa ważną rolę w oddziaływaniu na mózg.

CYKL GLUTAMINOWY

Szczegółowo o cyklu http://wiki.biol.uw.edu.pl/w/Biochemia/Wykład_8

Na naszej stronie wkrótce pojawi się informacja.

PRZEMIANY BIAŁEK

Jest dla nas jasne, że każde białko, które zjadamy, bez względu na to, czy ma pochodzenie roślinne czy zwierzęce, musi zostać strawione, prawda?

Podobnie dzieje się z naszym własnym białkiem – nasz organizm podlega nieustannej odnowie, zatem „trawi” sam siebie i następnie „buduje się” na nowo. Przypomina to trochę remont mieszkania – z jednej strony wprowadzamy do niego nowe posadzki, meble, itd, z drugiej strony musimy wyrzucić to co stare i zużyte. Dom naszego ciała podlega takim nieustannym remontom.

Białko spożywane z pożywienia rozkładane jest przez enzymy przewodu pokarmowego do najmniejszych cząstek, zwanych aminokwasami.

Jeśli w przewodzie pokarmowym proces ten nie zachodzi prawidłowo, może dojść do zalegania i do gnicia. W konsekwencji, wytwarza się wiele produktów dla organizmu niekorzystnych, w tym amoniak. W prawidłowo funkcjonującym układzie trawiennym białko zostaje strawione i wpływa do krwiobiegu w postaci aminokwasów i jest magazynowane w tak zwanej puli wolnych aminokwasów.

Do puli tej trafiają nie tylko białka pochodzące z trawienia, ale także te, które powstają w wyniku degradacji białek tkankowych, czyli tych, które organizm uznaje za „przestarzałe”. Odnawiające się tkanki czerpią swoje zasoby właśnie z puli wolnych aminokwasów. Aminokwasy pełnią więc rolę materiałów do syntezy białek, prekursorów innych związków azotowych (takich jak wspomniane wyżej nukleotydy) oraz, po utlenieniu, mogą być wykorzystywane jako ‚paliwo” dla organizmu, czyli – źródło energii.

Proporcje między tymi procesami, zwanymi anabolizmem (budowanie) lub katabolizmem (rozkład) zmieniają się w zależności od kondycji organizmu.

Aminokwasy, mimo że są najmniejszymi cząstkami białka, są także strukturami złożonymi. Składają się z grupy aminowej (czyli zawierającej azot – NH2j i karboksylowej,(COOH) nadającej im „kwaśny” charakter (grupa karboksylowa, jak sama nazwa wskazuje zawiera karbon – czyli węgiel). Obydwie grupy połączone są w jedną całość wiązaniem peptydowym.

W procesie przemiany aminokwasy muszą zostać pozbawione tak zwanej reszty aminokwasowej – odbywa się to w procesie dezaminacji.

Struktury węglowe po usunięciu reszt aminowych trafiają do „wielkiej elektrowni” naszego ciała, która jest w każdej komórce – czyli do zachodzącego w mitochondriach cyklu kwasu cytrynowego (inaczej, cyklu Krebsa, nazywanego także oddychaniem wewnątrzkomórkowym).

CYKL KREBSA – PATRZ TUTAJ http://wiki.biol.uw.edu.pl/w/Biochemia/Wykład_4

Pierwszym krokiem do degradacji większości aminokwasów jest usunięcie reszty aminowej, która jest przenoszona do kwasu α-ketoglutarowego w celu wytworzenia aminokwasu endogennego, glutaminianu. Dehydrogenaza glutaminianowa (GLDH)) przekształca glutaminian w α-ketoglutaran i amoniak.

GLDH Jest to jeden z enzymów mitochondrialnego matrix, który w szczególnie dużych ilościach występuje w wątrobie, mózgu, trzustce i nerkach, jednak nie w mięśniach.

Zdezaktywowany amoniak zmienia się w mocznik.

Mocznik znajdujący się we krwi jest wydalany jest przez nerki z moczem. Około 20–25% mocznika jest eliminowane do światła jelita. Tam może podlegać ponownej zamianie w amoniak. W jelicie mieszkają bakterie produkujące enzym ureazę, który powoduje przemianę mocznika do amoniaku. W sytuacji, gdy w jelicie dochodzi do ich silnego rozrostu, może dojść do nadprodukcji amoniaku.

Ponadto, jak wspominałam, w jelicie amoniak może powstawać w procesach gnilnych, przy zaleganiu niestrawionych pokarmów białkowych.

Amoniak jest również wytwarzany w nerkach. W komórkach kanalików nerkowych enzym glutaminaza wytwarza amoniak z aminokwasu glutaminy i większość z niego jest wydalana z moczem, podczas gdy część jest wchłaniana do żyły nerkowej.

Detoksykacja amoniaku zachodzi również w mięśniach szkieletowych, jednak tam ten proces przebiega zupełnie inaczej niż w wątrobie. W tkance mięśniowej zachodzi proces dezaminacji BCAA (aminokwasów posiadających rozgałęziony boczny łańcuch alifatyczny), z przemianą kwasu α-ketoglutarowego w glutaminian, który z kolei przekształcany jest w glutaminę, równocześnie neutralizując amoniak.

Prawidłowa masa mięśniowa zatem wspomaga detoksyfikację amoniaku.

Źródło: Katayama K. Ammonia metabolism and hepatic encephalopathy (25).

ZATRUCIE AMONIAKIEM CZYLI HIPERAMONEMIA (HYPERAMMONEMIA)

ŻYŁA WROTNA I KRĄŻENIE OBOCZNE

Czy wiecie, że zatrucie amoniakiem może się zdarzyć nawet u osób, u których wszystkie powyższe procesy biochemiczne przebiegają prawidłowo?

A wiecie, dlaczego? Jak wspomniałam, głównym narządem odtruwającym z amoniaku jest wątroba. Nasze krążenie ewoluowało w ten sposób, że cała krew z jelit zbierana jest do żyły wrotnej. Do tej żyły dostaje się także krew ze śledziony, żołądka, trzustki.

Jest to ewolucyjnie bardzo sprytne, gdyż dzięki temu toksyny, przedostające się z przewodu pokarmowego mogą zostać przez wątrobę zneutralizowane.

Jednak zdarzają się sytuacje, kiedy krew omija krążenie wrotne. Może tak się dziać dlatego, że w wątrobie lub w krążeniu około wątrobowym powstają tak zwane shunty (Portosystemic Shunts) (nie mylić z szantami, które są gatunkiem pieśni żeglarskiej). Mogą to być wrodzone przetoki wrotno-systemowe (Congenital Portosystemic Shunts, CPSS), bardzo rzadkie wady wrodzone układu naczyniowego polegające na obecności patologicznych połączeń pomiędzy układem żyły wrotnej, a żyłami systemowymi, przez co krew z krążenia trzewnego w całości lub częściowo omija wątrobę. Ze względu na rzadkość tych zespołów oraz różnorodną symptomatologię sprawia ona duże trudności diagnostyczne. Problemem jest także leczenie. CPSS w nielicznych przypadkach zamykają się z wiekiem, jednak najczęściej potrzebne jest leczenie endowaskularne, czasem chirurgiczne, w nielicznych przypadkach wymagające przeszczepu wątroby.

Objawy mogą zacząć się już w okresie noworodkowym, pod postacią przedłużającą się cholestazy, czyli zastoju żółci, czasem podwyższenia transaminaz (ASPAT, ALAT).

Cholestazie (czyli inaczej – zastojowi żółci, często przebiegającej z zażółceniem powłok) często towarzyszy nadmiar monocukru galaktozy we krwi, zatem ważne jest odpowiednie różnicowanie z wrodzoną wadą genetyczną, którą jest galaktozemia. Różnicowanie i badanie w kierunku CPSS znacząco wykracza poza zakres tego popularnonaukowego artykułu, zainteresowani lekarze odnajdą tutaj https://www.termedia.pl/Wrodzone-przetoki-wrotno-systemowe-diagnostyka-i-leczenie,127,32977,1,0.html

Inną częstą manifestacją CPSS jest encefalopatia związana z toksycznym działaniem amoniaku i innych metabolitów na ośrodkowy układ nerwowy. Objawia się ona najczęściej opóźnieniem rozwoju psychicznego, trudnościami w nauce i zaburzeniami zachowania przypominającymi autyzm. Czasem objawom tym mogą towarzyszyć drgawki i nieprawidłowości w badaniu elektroencefalograficznym. Bywa, że zaburzenia zachowania nasilają się po obfitych posiłkach. Objawy te stwierdzane są niezależnie od wieku, a ich nasilenie związane jest z wielkością przetoki.

Częściej niż CPSS mamy jednak do czynienia z sytuacją, kiedy krew omija żyłę wrotną z zupełnie innych przyczyn. Dzieje się tak gdy rozwija się nadciśnienie wrotne, czyli – najczęściej, gdy zmieniona przez marskość wątroby tkanka wątrobowa stanowi zbyt duży opór dla przepływającej krwi. Łatwo to porównać do sytuacji, gdy z jakichś powodów zatka się łożysko potoku – woda znajduje wtedy inną drogę. Podobnie, jeśli zmieniony chorobowo miąższ wątroby stawia opór, rozwija się tak zwane krążenie oboczne.

Krew krąży wówczas innymi drogami, np. przez rozszerzone żyły powłok brzusznych. U pacjentów z marskością często widoczne są na brzuchu poszerzone naczynia żylne, od czasów antycznych określane jako „głowa Meduzy”, bo przypominają głowę Meduzy-Gorgony, przerażającej bogini z mitologii antycznej.

https://lh3.googleusercontent.com/proxy/V-CfSIp4DWcDSFW6b2hTq6f9hi_EcFXqSe7SnCKTBVyWNp9AO0XK1tDsAPIrHaDaaPhM8sxRkQuQyhYQPGKEagJfd_HFSq3rJcczFiSgX-ltV4l62KN0

Rozszerzonym żyłom na powłokach brzusznych towarzyszą zmiany typu żylaki przełyku, czy żylaki odbytu. Krwotok z żylaków przełyku jest częstą przyczyną śmierci u osób z rozwiniętą marskością wątroby.

Jeśli chcesz się podzielić z innymi, kliknij przycisk „udostępnij”

Wszelkie prawa zastrzeżone. Kopiowanie części lub całości bez pisemnej zgody autora zabronione. Ciąg dalszy nieuchronnie nastąpi.

Źródło grafiki tytułowej – sklep https://sklep.techemznaki.pl/uwaga-amoniak-1-1-1-1-1-1-1

Bądź na bieżąco

Zapisz się do newslettera i otrzymuj tylko wartościowe informacje

Inne ciekawe artykuły

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zakażenie Candida auris

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zespół jedzenia nocnego – NES (night eating syndrome)

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jak działają probiotyki?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Właściwości olejów roślinnych

2 AdrenoCortex Stress Profile

Wpływ zapachu na samopoczucie - aromaterapia

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wszystkie Streptococcus mogą powodować PANDAS?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Ludzki mikrobiom a ksenobiotyki farmaceutyczne, dietetyczne i środowiskowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

Problemy z metylacją, a zaburzenia hormonalne i metaboliczne

2 AdrenoCortex Stress Profile

Kwas foliowy czy folinowy w ciąży?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy pieluszki dziecięce są bezpieczne?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Szkodliwe substancje w zabawkach dla dzieci!

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zespół jelita drażliwego

2 AdrenoCortex Stress Profile

Szkodliwe dodatki do żywności - lista

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zaburzenia mowy u dzieci w spektrum autyzmu

2 AdrenoCortex Stress Profile

Badanie kwasów organicznych - Metabolomix

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jakie niedobory mogą wystąpić w przypadku chorób jelit?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Wpływ leków zobojętniających na zdrowie i trawienie

2 AdrenoCortex Stress Profile

NIE PROWOKUJ ORGANIZMU - alergie krzyżowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

NIE PODJADAJ! O SIBO

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zespół postcovidowy - dlaczego nadal chorujemy

2 AdrenoCortex Stress Profile

Alergie krzyżowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zalety jedzenia kiszonek oraz przeciwskazania

2 AdrenoCortex Stress Profile

Paraliż od infekcji układu pokarmowego? - CAMPYLOBACTER - jejuni i coli

2 AdrenoCortex Stress Profile

Recepty dla lalek. Dlaczego zostałam lekarzem?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Galaktozemia

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zachowania chorobowe - co robi mikroglej, gdy źle się czuje?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wszystkie kobiety mogą przyjmować środki antykoncepcyjne?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Chcesz szybko wyzdrowieć ? - CLOSTRIDIUM - czynnik zakażeń ogólnoustrojowy

2 AdrenoCortex Stress Profile

Hipoteza oszczędnych genów, jako przyczyna otyłości

2 AdrenoCortex Stress Profile

Obalamy dietę PALEO?

2 AdrenoCortex Stress Profile

COVID-19 a dieta

2 AdrenoCortex Stress Profile

Metale ciężkie w żywności

2 AdrenoCortex Stress Profile

Cyjanokobalamina, adenozylokobalamina, metylokobalamina, hydroksykobalamina… Która witamina jest dla nas najlepsza?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Campylobacter - czy infekcja układu pokarmowego może spowodować paraliż?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Przegląd diagnozowania i leczenia PANDAS i PANS

2 AdrenoCortex Stress Profile

Choroby tarczycy a ciąża

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dlaczego ograniczenie plastiku jest takie ważne?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Otyłość a Bacteroidetes i Firmicutes

2 AdrenoCortex Stress Profile

NIETOLERANCJA SIARKI – - SPRAWA GENÓW CZY SIBO SIARKOWE?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Mleko matki

2 AdrenoCortex Stress Profile

Barwniki w żywności a zdrowie dziecka

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wiecie, że sam zapach pokarmu już rozpoczyna proces trawienia?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wiecie, że nasze jelito pracuje najciężej gdy … nie jemy?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Firmicutes i Bacteroides w GI effects

2 AdrenoCortex Stress Profile

Genetyka a funkcje psychiczne – COMT

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zapalenie ucha wewnętrznego

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jak utrzymać zdrowie jelitowe niezależnie od diety?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Gorączka.

2 AdrenoCortex Stress Profile

Migreny, a wątroba – czy medycyna chińska miała rację?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Homeopatia – czy może Cię zabić?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wiecie, że niektóre choroby genetyczne będą niedługo skutecznie leczone?

2 AdrenoCortex Stress Profile

ROBAKI LECZĄ?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dieta SCD

2 AdrenoCortex Stress Profile

Badanie mocznika we krwi

2 AdrenoCortex Stress Profile

Amoniak – toksyna wewnętrzna, która zatruwa mózg.

2 AdrenoCortex Stress Profile

Cykl mocznikowy – metabolizm białek i aminokwasów

2 AdrenoCortex Stress Profile

Leczniczy haj, opiaty i endokannabinoidy

2 AdrenoCortex Stress Profile

Papaya (CARICOL), a Histamina – pomaga czy szkodzi?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Metylacja – część pierwsza

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy można być uczulonym na słońce?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Histamina – jak nie dać się zwariować?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Histamina

2 AdrenoCortex Stress Profile

Komórki tuczne – czyli co się dzieje, gdy obrońcy wpadają w histerię (MCAS i inne przypadłości).

2 AdrenoCortex Stress Profile

Naltrexon – czyli przeciwzapalna kariera leku na alkoholizm

2 AdrenoCortex Stress Profile

PEA czyli „konopie bez konopii”

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dodatki do Metabolomix+ (wcześniej badanie ONE)

2 AdrenoCortex Stress Profile

Choroby odogniskowe.

2 AdrenoCortex Stress Profile

Witamina A i wirusy

2 AdrenoCortex Stress Profile

Ozonowanie, jako sposób na odkażanie środowiska domowego

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jak grzyby pleśniowe, w tym z rodzaju Aspergillus i Zespół Chorego Budynku wpływają na zdrowie człowieka

2 AdrenoCortex Stress Profile

Clostridium jako czynnik zakażeń ostrych i przewlekłych

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jak zapobiegać przenoszeniu Clostridium difficile w domu?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Kandydoza – fakty i mity

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dysbioza jelitowa a zatrucie metalami ciężkimi i toksynami

2 AdrenoCortex Stress Profile

Biotoksyny a choroby przewlekłe – ochronna rola – rola PPC i kwasów tłuszczowych

2 AdrenoCortex Stress Profile

Biofilmy bakteryjne jako przyczyna chorób przewlekłych

2 AdrenoCortex Stress Profile

Inulina – dobra czy zła?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Biotoksyny i ich szkodliwe działanie na organizm

2 AdrenoCortex Stress Profile

Bruceloza, czyli groźne skutki picia koziego mleka

2 AdrenoCortex Stress Profile

FIGLU – kwas bynajmniej niefiglarny

2 AdrenoCortex Stress Profile

Autoimmunologia a bakterie jelitowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

Badanie szczawianów wapnia w moczu

2 AdrenoCortex Stress Profile

Poziom witaminy B12

2 AdrenoCortex Stress Profile

MTHFR

2 AdrenoCortex Stress Profile

Antybiotyki niewchłanialne na problemy jelitowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

Wróg czai się w piaskownicy – TOKSOKAROZA

2 AdrenoCortex Stress Profile

Obcy nami sterują – TOKSOPLAZMOZA

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dieta, stany zapalne a starzenie się mózgu i demencja

2 AdrenoCortex Stress Profile

Pestycydy stosowane w rolnictwie a zdrowie

2 AdrenoCortex Stress Profile

Pandemia demencji – borelioza powoduje zaburzenia pamięci i otępienie

„Zapoznałam/em się z klauzulą informacyjną dot. przetwarzania moich danych osobowych i wyrażam zgodę na ich przetwarzanie” - "Klauzula informacyjna"