Co to są komórki tuczne? Nazwa sugeruje otyłość, tuczenie. Jednak niech Was nazwa nie zmyli – jeśli ktoś zna genezę polskiej nazwy, proszę, niech podrzuci. Po angielsku to się nazywa mast cells (MC), mastocyty. Są one zaliczane do układu odporności wrodzonej, i są komórkami wielofunkcyjnymi. Mast cells = master regulators, czyli mistrzowie regulacji układu odpornościowego. Zostały po raz pierwszy opisane w 1877 r. przez noblistę Paula Ehrlicha, przodka mojego mistrza i serdecznego przyjaciela Gartha Ehrlicha (Garth, moim, i nie tylko moim, zdaniem, jest obecnie w absolutnej czołówce mikrobiologów na świecie!). O komórkach tucznych uczy się każdy student medycyny, bo to one właśnie są głównym „graczem” w reakcjach alergicznych. Ich rola jednak wykracza daleko poza alergię… Mastocyty to odmiana białych krwinek, jednak próżno ich szukać w rozmazach, gdyż  rzadko występują we krwi obwodowej. Lokalizują się w tkankach całego ciała, szczególnie pod powierzchnią skóry, w pobliżu naczyń krwionośnych i limfatycznych, w obrębie nerwów, w drogach oddechowych oraz w przewodzie pokarmowym i moczowym.

Komórki tuczne są kluczowymi komórkami efektorowymi (czyli kompetentnymi komórkami układu immunologicznego = immunokompetentnymi) – ich główną rolą jest wywołanie odpowiedzi  immunologicznej przeciwko patogenom bakteryjnym. Dlatego pełnią rolę naszych „wojsk ochrony pogranicza”, lokalizując się na linii styku organizmu gospodarza ze środowiskiem. Na ich powierzchni są umieszczone liczne receptory  rozpoznające patogen – ich środek pełen jest „broni chemicznej” pod postacią  ziarnistości mediatorów  chemicznych co sprawia, że te komórki najwcześniej reagują na atakujący patogen. W tym celu współpracują ściśle z innymi komórkami odpornościowymi, w tym makrofagami, komórkami dendrytycznymi i komórkami T, w celu wywołania odporności ochronnej.  Mastocyty są długowieczne – w tkankach dojrzałe mastocyty przeżywają miesiące, a nawet lata. Nie będę się wdawała w złożone szczegóły, gdyż blog ten nie jest pracą naukową, tylko służyć ma edukacji pacjentów, proszę jednak byście  zaufali naukowcom – komórki tuczne są nam potrzebne!

Mastocyty są też głównym czynnikiem obronnym przed pasożytami – ale o tym za chwilę… Wydawałoby się, że tak potężni obrońcy powinni zasługiwać na powszechne uznanie, jednak o mastocytach mówi się głównie źle. Skąd taki fatalny PR? Po pierwsze, ich rolą jest wywołanie zapalenie tkankowego. To właśnie dzięki wywoływaniu miejscowej reakcji zapalnej mastocyty ściągają posiłki wojenne w postaci granulocytów. Komórki tuczne przypominają urodą gigantyczne purchawki, wypełnione „proszkiem” – tym „proszkiem” są ziarnistości, zawierające histaminę, bradykininę  i inne substancje biologicznie czynne, m.in. heparynę, które uwolnione z komórek wywołują miejscowe reakcje alergiczne oraz uogólniony wstrząs anafilaktyczny. Mastocyty są głównymi graczami w procesie reakcji alergicznej  – do ich receptorów powierzchniowych przyczepiają się wytworzone w kontakcie z alergenami przeciwciała IgE. Gdy komórka tuczna napotyka w tkankach alergen (antygen), wyzwala uwolnione w ziarnistościach mediatory reakcji zapalnych – czyli zachowuje się jak nadepnięta purchawka – „proszek” uwalnia się do otoczenia. Innym, bardziej wojennym porównaniem może być mina – nastąpienie na minę skutkuje wypuszczeniem mnóstwa odłamków, które niszczą wszystko w otoczeniu. Mastocyty produkują także substancje chemiczne, które nie są magazynowane w ziarnistościach, ale powstają wkrótce po zadziałaniu bodźca — należą do nich np. prostaglandyny i leukotrieny, a także enzymy, w tym tryptaza, stymulujące m.in. stany zapalne (obrzmienie, zaczerwienienie i podwyższenie temperatury). Wywołuje to miejscowe i uogólnione reakcje zapalne. Mastocyty przede wszystkim biorą udział w jednym z podstawowych mechanizmów reakcji alergicznej, czyli alergii typu pierwszego i anafilaksji

Alergia z natury jest rodzajem „histerii” układu odpornościowego, czyli odpowiedzi nieadekwatnej do sytuacji, wręcz szkodliwej.  Reakcja alergiczna jest przesadną odpowiedzią układu immunologicznego na mały bodziec – trochę tak, jak w przypadku słonia przestraszonego na widok myszy.  Jednak mastocyty, choć są w centrum tej reakcji,  reagują na wcześniej wydane przez inne elementy układu odpornościowego „polecenia” – czyli wyprodukowane na zapas przez komórki plazmatyczne przeciwciała IgE. Te przeciwciała, przyczepione do błon komórek tucznych działają jak zapalnik miny – natomiast butem, który na minę nadeptuje, wyzwalając całą kaskadę wydarzeń, jest alergen – czyli białko, najczęściej  trucizna z jadu owadów, węży, trujących ryb lub alergen pochodzenia pokarmowego, wziewnego, a czasem substancja chemiczna (lek). Objawy są każdemu dobrze znane – w przypadku alergii wziewnych jest to katar i  łzawienie oczu, w przypadku alergii skórnej  – świąd, pokrzywka (czyli białe bąble jak po oparzeniu pokrzywą na skórze), w przypadku  alergii pokarmowej – ból brzucha, biegunka, często zapalenie błon śluzowych przewodu pokarmowego.

Jedną z groźniejszych form uczulenia jest tak zwany obrzęk Quinckego – czyli – opuchlizna warg, oczu, języka, gardła i krtani – ta ostatnia może powodować śmierć przez uduszenie, na skutek niedrożności dróg oddechowych. Jeśli narażeni jesteśmy na zbyt dużą ilość alergenu, to silna reakcja może wywołać anafilaksję – czyli wstrząs. Jest to  rodzaj ciężkiej, nagłej reakcji, która może być przyczyną zgonu z przebiegającej z gwałtownym rozszerzeniem naczyń krwionośnych (jak to mówiono na medycynie – pacjent „wykrwawia się” do własnego rozszerzonego łożyska naczyniowego. Tragicznym przykładem anafilaksji była śmierć aktorki Ewy Sałackiej na skutek ukąszenia przez osę). Czasem mastocyty, wspólnie z białkami dopełniacza i bazofilami mogą niealergicznie powodować wstrząs anafilaktoidalny, zwany odczynem idiosynkratycznym – bez udziału przeciwciał IgE.   

Można zastanowić się, po co w procesie ewolucji nasz organizm rozwinął  tak wysoce „nieadaptacyjną” odpowiedź immunologiczną i utrzymał ją  aż do dnia dzisiejszego? Po pierwsze, odpowiedź IgE stanowiła obronę gospodarza przed pasożytami. Na przykład, napływ mastocytów  do warstwy nabłonkowej błony śluzowej jelita ma również kluczowe znaczenie dla funkcji przeciwpasożytniczych. Podobnie, degranulacja komórek tucznych w pobliżu pasożytów działa na nie toksycznie.  Aktywowane mastocyty mogą przyczyniać się do odporności przeciwpasożytniczej poprzez wiele mechanizmów. Proteazy pochodzące z komórek tucznych i inne mediatory mogą być toksyczne dla pasożytów  stymulować skurcz mięśni gładkich jelit (co może przyspieszyć wydalanie robaków) lub zwiększać przepuszczalność śluzówki, co tylko na pozór jest niekorzystne. Zmiany w funkcji bariery jelitowej, w których pośredniczy MC, mogą prowadzić do wzmożonego napływu płynów i przeciwciał przenoszonych przez krew do światła jelita, przyczyniając się w ten sposób do powstania niekorzystnego środowiska dla pasożytów. Wykazano, że glikozaminoglikany związane z ziarnistościami MC zapobiegają przyczepianiu się dorosłych robaków i inwazji na błonę śluzową jelit.  Oprócz alergii, czyli  wspomnianej „histerii organizmu” mastocyty wspominane są  w kontekście innych schorzeń, związanych z aktywacją mastocytów (MCADs), przebiegających z MCAS, czyli z Mast Cell Activation Syndrome. Jedną z pierwszych opisanych MCADS jest mastocytoza. Cytując Medycynę Praktyczną: „Mastocytozy to grupa chorób związanych z nieprawidłowym gromadzeniem się w tkankach komórek tucznych (mastocytów); dzieli się je na skórne i układowe. (…) Mastocytoza jest chorobą rzadką, częstość zachorowania na mastocytozę szacuje się na 3 osoby na milion rocznie, przy czym większość zachorowań dotyczy mastocytoz skórnych, które dotyczą przede wszystkim dzieci, a rzadsze postaci układowe występują głównie u dorosłych.

W przebiegu mastocytoz układowych dochodzi do powstawania nacieków z komórek tucznych w takich narządach, jak: szpik kostny, śledziona, wątroba, przewód pokarmowy i węzły chłonne. Występują również zmiany skórne o charakterze plamisto-grudkowym Objawy towarzyszące to: uderzenia gorąca, świąd, biegunka, wymioty, tachykardia, zmęczenie, bóle głowy, zmniejszenie masy ciała i dolegliwości ze strony układu oddechowego. Wyróżnia się łagodną układową mastocytozę, agresywną układową mastocytozę (nacieki z mastocytów uszkadzają już narządy) i białaczkę z komórek tucznych (najgroźniejsza postać z atypowymi mastocytami w szpiku kostnym i we krwi obwodowej). Mastocytozy skórne to nieprawidłowe nagromadzenie się komórek tucznych w skórze. Niemal zawsze występują we wczesnym dzieciństwie. W przebiegu mastocytozy dochodzi niekiedy do reakcji anafilaktycznej. U małych dzieci może wystąpić wówczas wiotkość mięśni i brak odpowiedzi na bodźce. Starsze dzieci i dorośli mogą odczuwać zawroty głowy związane z obniżeniem ciśnienia tętniczego, duszność świąd warg i języka oraz zaczerwienienie skóry.” Poza mastocytozą, chorobami związanymi z dysfunkcją mastocytów są mięsak mastocytarny (nowotwór) oraz  dziedziczna alfa tryptazemia, czyli niedobór enzymu tryptazy. Wszystkim MCADS Towarzyszy Mast Cell Activation Syndrome, czyli MCAS, czyli zespół aktywacji komórek tucznych.  Jednym z wiodących badaczy MCAS na świecie jest mój nauczyciel i przyjaciel, profesor Theoharis Theoharides. Według dr Theoharidsa, „Komórki tuczne to uniwersalne komórki alarmowe, które rozpoczynają kaskadę zapalną. Mogą być wywoływane przez infekcje, alergeny, czynniki środowiskowe, takie jak zanieczyszczenia, a nawet stres emocjonalny. Kiedy to nastąpi, komórki tuczne wprawiają w ruch szereg reakcji zapalnych, w tym aktywację komórek odpornościowych i uwolnienie czynnika martwicy nowotworu alfa (TNF-a), białka prozapalnego lub cytokiny ”. 

MCAS to stan, w którym u pacjenta występują powtarzające się epizody objawów anafilaksji – objawy alergiczne, takie jak pokrzywka, obrzęk, niskie ciśnienie krwi, trudności w oddychaniu i ciężka biegunka. Podczas tych epizodów uwalniane są wysokie poziomy mediatorów komórek tucznych. Epizody odpowiadają na leczenie inhibitorami lub blokerami mediatorów komórek tucznych. Epizody nazywane są „idiopatycznymi”, co oznacza, że mechanizm jest nieznany – to znaczy nie jest spowodowany przez przeciwciała alergiczne, ani wtórny do innych znanych stanów, które aktywują prawidłowe komórki tuczne. Może on towarzyszyć np. dziedzicznej chorobie tkanki łącznej, (zespół Ehlersa-Danlosa).

Za polską stroną poświęconą temu zespołowi, cytuję objawy MCAS: Kryteria diagnostyczne w kierunku MCAS (osoba powinna spełniać przynajmniej 2 kryteria):

1. Objawy, sugerujące nieprawidłowości w działaniu komórek tucznych,

2. Reakcja na leki, które redukują działanie mastocytów,

3. Badanie krwi/moczu wskazujące na wzmożone działanie komórek tucznych:

 Tryptaza – z krwi, w trakcie zwykłego dnia oraz podczas nasilenia dolegliwości (max.

do 4h po wystąpieniu objawów), wzrost poziomu tryptazy podczas nasilenia objawów

o min. 20% w stosunku do wartości wyjściowej (tj. podczas normalnego

samopoczucia) sugeruje MCAS, 

 Histamina i jej metabolity (NMH – N-methylhistamine) – z krwi max. do 1h od

wystąpienia objawów, z moczu (najlepiej z 24h zbiórki moczu)

 Prostaglandyny D2 oraz metabolity (11-beta-PGF2alfa) – z krwi (PG-D2), z moczu

(najlepiej z 24h zbiórki)

 Leukotrieny – z moczu (najlepiej z 24h zbiórki).

Potencjalne czynniki spustowe MCAS to:

Infekcja: bakterie, grzyby, pasożyty, wirusy

Ukąszenia owadów: pająki, kleszcze, pchły, komary, pluskwy

Żywność: nabiał, żywność fermentowana lub dojrzewająca, pszenica, skorupiaki, cukier, konserwanty

Narkotyki: alkohol, hormony, opioidy, leki i / lub wypełniacze w lekach

Barwniki: barwniki spożywcze, barwniki radiograficzne, pigmenty do makijażu

Środowisko: ekspozycja na słońce, zmiany temperatury i / lub ciśnienia, pyłki, kurz, pleśń, sierść zwierząt, metale ciężkie, pestycydy

Szkodliwe zapachy: perfumy, dym, spaliny, smog, środki czystości.

Z mojej praktyki i obserwacji dodam: 

Aktywacja komórek tucznych jest często mylona z alergią. Po pierwsze, wykluczmy alergię, a potem myślmy o MCAS. Po drugie, MCAS jest bardzo podobna do nietolerancji histaminy. Bo mastocyty wydzielają histaminę – i działają w przewodzie pokarmowym – więc praktycznie, to nie do odróżnienia. Na koniec dodam, Drodzy Państwo – że MCAS bardzo często powodują te same bakterie, które są przyczyną dysbiozy jelitowej i infekcji ogólnoustrojowych, czyli S. aureus, Streptococcus faecium, K. pneumoniae, Citrobacter freundii, Helicobacter pylori, E. coli, M. pneumoniae  i wiele, wiele innych, łącznie z infekcjami odkleszczowymi, w tym boreliozą.  Theoharis Theoharides podkreśla też rolę wirusów w MCAS. O pasożytach już nie wspominając.

Nie mam zatem zamiaru rozpisywać się n/t leczenia  farmakologicznego – choć oczywiście, środki antyhistaminowe i stabilizujące błony komórkowe mastocytów odgrywają w nim wielką rolę. Theoharis Theoharides wymyślił własny produkt, z Luteoliną – można o nim przeczytać na tej stronie, w języku angielskim https://www.mastcellmaster.com/testimonials.php 

Moja jednak prośba – zanim zaczniecie masowo leczyć się na MCAS, może najpierw zdiagnozujcie się w kierunku alergii, zakażeń, pasożytów, etc? Bo to w zasadzie inne terminy na stare problemy. I uporajcie się z zespołem rozrostu bakteryjnego i grzybiczego w jelicie – Wasze mastocyty nigdy się nie uspokoją, dopóki będą walczyć dla Was. A Wasz organizm zawsze będzie polem bitwy. 

Uwaga! All rights reserved – czyli obecny artykuł  i użyte w nim porównania stanowią moją

własność intelektualną. Nie może być kopiowany w całości lub w części bez mojej zgody. 

Naukowo o roli przeciwbakteryjnej mastocytów przeczytajcie u profesor Brzezińskiej-Błaszczyk z

Uniwersytetu w Łodzi – artykuł napisany zrozumiale i piękną polszczyzną

http://www.phmd.pl/api/files/view/1943.pdf

Strona zespołu Ehlersa-Danlosa https://ehlers-danlos.com.pl/zespol-aktywacji-komorek-tucznych/ 

W pracy korzystałam z artykułów profesora Theoharisa Theoharidesa, które dla Was mi udostępnił – z

pozdrowieniami dla polskich wielbicieli.

Web: www.mastcellmaster.com

Web: https://medicine.tufts.edu/faculty/theoharis-theoharides

Web: https://gsbs.tufts.edu/facultyResearch/faculty/theoharides-theoharis/research

Pozostałe źródła dostępne u autorki.

https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5010491/

Bądź na bieżąco

Zapisz się do newslettera i otrzymuj tylko wartościowe informacje

Inne ciekawe artykuły

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zakażenie Candida auris

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zespół jedzenia nocnego – NES (night eating syndrome)

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jak działają probiotyki?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Właściwości olejów roślinnych

2 AdrenoCortex Stress Profile

Wpływ zapachu na samopoczucie - aromaterapia

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wszystkie Streptococcus mogą powodować PANDAS?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Ludzki mikrobiom a ksenobiotyki farmaceutyczne, dietetyczne i środowiskowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

Problemy z metylacją, a zaburzenia hormonalne i metaboliczne

2 AdrenoCortex Stress Profile

Kwas foliowy czy folinowy w ciąży?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy pieluszki dziecięce są bezpieczne?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Szkodliwe substancje w zabawkach dla dzieci!

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zespół jelita drażliwego

2 AdrenoCortex Stress Profile

Szkodliwe dodatki do żywności - lista

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zaburzenia mowy u dzieci w spektrum autyzmu

2 AdrenoCortex Stress Profile

Badanie kwasów organicznych - Metabolomix

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jakie niedobory mogą wystąpić w przypadku chorób jelit?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Wpływ leków zobojętniających na zdrowie i trawienie

2 AdrenoCortex Stress Profile

NIE PROWOKUJ ORGANIZMU - alergie krzyżowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

NIE PODJADAJ! O SIBO

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zespół postcovidowy - dlaczego nadal chorujemy

2 AdrenoCortex Stress Profile

Alergie krzyżowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zalety jedzenia kiszonek oraz przeciwskazania

2 AdrenoCortex Stress Profile

Paraliż od infekcji układu pokarmowego? - CAMPYLOBACTER - jejuni i coli

2 AdrenoCortex Stress Profile

Recepty dla lalek. Dlaczego zostałam lekarzem?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Galaktozemia

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zachowania chorobowe - co robi mikroglej, gdy źle się czuje?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wszystkie kobiety mogą przyjmować środki antykoncepcyjne?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Chcesz szybko wyzdrowieć ? - CLOSTRIDIUM - czynnik zakażeń ogólnoustrojowy

2 AdrenoCortex Stress Profile

Hipoteza oszczędnych genów, jako przyczyna otyłości

2 AdrenoCortex Stress Profile

Obalamy dietę PALEO?

2 AdrenoCortex Stress Profile

COVID-19 a dieta

2 AdrenoCortex Stress Profile

Metale ciężkie w żywności

2 AdrenoCortex Stress Profile

Cyjanokobalamina, adenozylokobalamina, metylokobalamina, hydroksykobalamina… Która witamina jest dla nas najlepsza?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Campylobacter - czy infekcja układu pokarmowego może spowodować paraliż?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Przegląd diagnozowania i leczenia PANDAS i PANS

2 AdrenoCortex Stress Profile

Choroby tarczycy a ciąża

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dlaczego ograniczenie plastiku jest takie ważne?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Otyłość a Bacteroidetes i Firmicutes

2 AdrenoCortex Stress Profile

NIETOLERANCJA SIARKI – - SPRAWA GENÓW CZY SIBO SIARKOWE?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Mleko matki

2 AdrenoCortex Stress Profile

Barwniki w żywności a zdrowie dziecka

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wiecie, że sam zapach pokarmu już rozpoczyna proces trawienia?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wiecie, że nasze jelito pracuje najciężej gdy … nie jemy?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Firmicutes i Bacteroides w GI effects

2 AdrenoCortex Stress Profile

Genetyka a funkcje psychiczne – COMT

2 AdrenoCortex Stress Profile

Zapalenie ucha wewnętrznego

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jak utrzymać zdrowie jelitowe niezależnie od diety?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Gorączka.

2 AdrenoCortex Stress Profile

Migreny, a wątroba – czy medycyna chińska miała rację?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Homeopatia – czy może Cię zabić?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy wiecie, że niektóre choroby genetyczne będą niedługo skutecznie leczone?

2 AdrenoCortex Stress Profile

ROBAKI LECZĄ?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dieta SCD

2 AdrenoCortex Stress Profile

Badanie mocznika we krwi

2 AdrenoCortex Stress Profile

Amoniak – toksyna wewnętrzna, która zatruwa mózg.

2 AdrenoCortex Stress Profile

Cykl mocznikowy – metabolizm białek i aminokwasów

2 AdrenoCortex Stress Profile

Leczniczy haj, opiaty i endokannabinoidy

2 AdrenoCortex Stress Profile

Papaya (CARICOL), a Histamina – pomaga czy szkodzi?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Metylacja – część pierwsza

2 AdrenoCortex Stress Profile

Czy można być uczulonym na słońce?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Histamina – jak nie dać się zwariować?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Histamina

2 AdrenoCortex Stress Profile

Komórki tuczne – czyli co się dzieje, gdy obrońcy wpadają w histerię (MCAS i inne przypadłości).

2 AdrenoCortex Stress Profile

Naltrexon – czyli przeciwzapalna kariera leku na alkoholizm

2 AdrenoCortex Stress Profile

PEA czyli „konopie bez konopii”

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dodatki do Metabolomix+ (wcześniej badanie ONE)

2 AdrenoCortex Stress Profile

Choroby odogniskowe.

2 AdrenoCortex Stress Profile

Witamina A i wirusy

2 AdrenoCortex Stress Profile

Ozonowanie, jako sposób na odkażanie środowiska domowego

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jak grzyby pleśniowe, w tym z rodzaju Aspergillus i Zespół Chorego Budynku wpływają na zdrowie człowieka

2 AdrenoCortex Stress Profile

Clostridium jako czynnik zakażeń ostrych i przewlekłych

2 AdrenoCortex Stress Profile

Jak zapobiegać przenoszeniu Clostridium difficile w domu?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Kandydoza – fakty i mity

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dysbioza jelitowa a zatrucie metalami ciężkimi i toksynami

2 AdrenoCortex Stress Profile

Biotoksyny a choroby przewlekłe – ochronna rola – rola PPC i kwasów tłuszczowych

2 AdrenoCortex Stress Profile

Biofilmy bakteryjne jako przyczyna chorób przewlekłych

2 AdrenoCortex Stress Profile

Inulina – dobra czy zła?

2 AdrenoCortex Stress Profile

Biotoksyny i ich szkodliwe działanie na organizm

2 AdrenoCortex Stress Profile

Bruceloza, czyli groźne skutki picia koziego mleka

2 AdrenoCortex Stress Profile

FIGLU – kwas bynajmniej niefiglarny

2 AdrenoCortex Stress Profile

Autoimmunologia a bakterie jelitowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

Badanie szczawianów wapnia w moczu

2 AdrenoCortex Stress Profile

Poziom witaminy B12

2 AdrenoCortex Stress Profile

MTHFR

2 AdrenoCortex Stress Profile

Antybiotyki niewchłanialne na problemy jelitowe

2 AdrenoCortex Stress Profile

Wróg czai się w piaskownicy – TOKSOKAROZA

2 AdrenoCortex Stress Profile

Obcy nami sterują – TOKSOPLAZMOZA

2 AdrenoCortex Stress Profile

Dieta, stany zapalne a starzenie się mózgu i demencja

2 AdrenoCortex Stress Profile

Pestycydy stosowane w rolnictwie a zdrowie

2 AdrenoCortex Stress Profile

Pandemia demencji – borelioza powoduje zaburzenia pamięci i otępienie

„Zapoznałam/em się z klauzulą informacyjną dot. przetwarzania moich danych osobowych i wyrażam zgodę na ich przetwarzanie” - "Klauzula informacyjna"